Gramado to górskie miasteczko w stanie Rio Grande do Sul, około 115 km od Porto Alegre, znane z alpejskiej architektury, hortensji, czekolady i festiwalu świątecznego Natal Luz, uchodzącego za największy w Brazylii. Na samo Gramado zaplanuj od dwóch do trzech dni, a jeśli dołożysz sąsiednie Canela, trzy do pięciu. Jedź zimą, jeśli lubisz chłód i fondue, albo od października do stycznia, jeśli chcesz zobaczyć świąteczne iluminacje. To jeden z droższych kierunków w Brazylii, więc noclegi i bilety w sezonie rezerwuj z wyprzedzeniem.
Brazylia kojarzy się z plażą, palmami i upałem, a w Gramado nagle pojawiają się drewniane domki, hortensje, mgła i sklepy z gorącą czekoladą. Jeśli szukać polskiego odpowiednika, najbliżej będzie do Zakopanego: miasteczko na podobnej wysokości, żyjące z turystyki, pełne restauracji, sklepów i atrakcji dla rodzin. Odległość od Porto Alegre jest zresztą zbliżona do tej z Krakowa pod Tatry: około 110 do 120 km i dwie godziny jazdy. Zamiast Tatr są tu jednak zielone wzgórza, a w kuchni słychać echo Niemiec i Włoch.
Gramado w pigułce:
Gdzie to jest: region Serra Gaúcha, stan Rio Grande do Sul, południe Brazylii, około 115 km od Porto Alegre.
Najlepsza pora na wyjazd: zima (czerwiec do sierpnia) dla chłodu, od października do stycznia dla Natal Luz, jesień i wiosna dla większego spokoju.
Ile dni: 2 do 3 dni na samo Gramado, 3 do 5 razem z Canela.
Orientacyjny budżet: nocleg od około 300 reali za pokój, jedzenie około 110 do 170 reali dziennie na osobę, do tego bilety i transport.
Jak dojechać: lot do Porto Alegre, potem około 2 do 2,5 godziny autobusem, samochodem lub Uberem.
Wysokość: około 830 metrów nad poziomem morza.
Mieszkańcy: 40 134 osoby według spisu IBGE z 2022 roku.
Gdzie leży Gramado i dlaczego wygląda jak kawałek Europy?
Gramado leży w regionie Serra Gaúcha, w górach na północy stanu Rio Grande do Sul, na wysokości około 830 metrów. Region nazywany jest też Regionem Hortensji, bo ten kwiat jest symbolem miasta i widnieje nawet w jego herbie. Dzięki wysokości jest tu wyraźnie chłodniej niż w większości kraju. Miasto ma powierzchnię około 239 km² i nieco ponad 40 tysięcy stałych mieszkańców, za to turystów znacznie więcej: media piszą o ponad 6 milionach odwiedzających rocznie.
Gramado praktycznie zlewa się z sąsiednim Canela. Łączy je Avenida das Hortênsias, czyli aleja Hortensji, przy której stoją hotele, sklepy i atrakcje. Gramado jest z tej pary bardziej turystyczne i głośniejsze, a Canela spokojniejsze i bliższe naturze.
Powód, dla którego wszystko wygląda tu tak „europejsko”, leży w historii osadnictwa. Pisałam już o tym szerzej w poście o Włochach w Brazylii, ale w skrócie: południe kraju kolonizowali w dużej mierze imigranci z Niemiec i Włoch, którzy przywieźli ze sobą architekturę, kuchnię i tradycję uprawy winorośli. Jeśli ciekawi Cię, jak bardzo różnią się od siebie części kraju, zajrzyj do posta o regionach Brazylii, w którym piszę o tym, czy południe czuje się lepsze od północy.
Skąd wzięło się Gramado? Krótka historia
Zanim pojawili się europejscy osadnicy, tereny te zamieszkiwali Indianie z ludu Kaingang. W XVIII i XIX wieku okolicę odwiedzali tropeiros, czyli poganiacze bydła, którzy zatrzymywali się tu z wędrownymi stadami. Według jednej z wersji nazwa Gramado pochodzi od małej, zielonej łąki z miękką trawą, na której odpoczywali.
Według danych IBGE pierwsi osadnicy przybyli na te ziemie w 1875 roku: José Manoel Corrêa i jego pięciu synów. Później dołączyli niemieccy i włoscy imigranci. Gramado było początkowo częścią sąsiedniej gminy Taquara, a samodzielną gminą stało się 15 grudnia 1954 roku. Dziś gospodarka miasta opiera się niemal wyłącznie na turystyce, a urodziny miasta, 15 grudnia, wypadają w środku sezonu świątecznego.
Podobny proces kolonizacji południa opisałam w poście o polskiej emigracji do Paraná, jeśli chcesz zobaczyć, jak wyglądał z perspektywy polskich osadników.
Jak dojechać do Gramado z Porto Alegre?
Do Gramado nie ma regularnych lotów, więc najwygodniej lecieć do Porto Alegre (lotnisko Salgado Filho) i jechać dalej lądem. Lot do Porto Alegre trwa orientacyjnie około godziny z Florianópolis, półtorej godziny z São Paulo i dwie godziny z Rio de Janeiro. Najbliższe lotnisko z regularnymi połączeniami poza Porto Alegre znajduje się w Caxias do Sul, około 70 km od Gramado.
Z Porto Alegre do Gramado masz kilka możliwości:
Samochód: około 100 do 120 km, zwykle 2 do 2,5 godziny. Możliwe są dwie trasy: autostrada BR-116 albo BR-290 do Osório, a potem droga ERS-235. Przy grupie czterech osób wynajęcie samochodu bywa najtańsze i najwygodniejsze.
Autobus: przejazd trwa około 2,5 godziny, a autobusy kursują z lotniska i z dworca w Porto Alegre mniej więcej co pół godziny. Bilet kosztował według jednego ze źródeł około 30 reali, ale to dane starsze, więc cenę sprawdź przed wyjazdem.
Uber lub 99: przejazd trwa około dwóch godzin, a koszt zależy od aplikacji i godziny.
Transfer z lotniska: orientacyjnie około 140 reali według jednego z przewodników. Warto rezerwować oficjalny transfer, a nie korzystać z propozycji przy wyjściu z terminala.
Na miejscu najłatwiej poruszać się Uberem i aplikacją 99. Przejazd z Gramado do Canela kosztuje orientacyjnie około 30 reali, a z centrum do Lago Negro około 15 reali. Jest też autobus turystyczny BusTour, który pozwala wysiadać na kolejnych przystankach trasy. Jak działają aplikacje i komunikacja w brazylijskich miastach, wyjaśniłam w poście o transporcie publicznym, a żeby aplikacje działały bez kłopotu, przyda się post o karcie SIM i internecie w Brazylii.
Kiedy jechać do Gramado?
Odpowiedź zależy od tego, na co masz ochotę. Gramado żyje z wydarzeń i każde ma swój sezon. Deszcz pada tu przez cały rok, najczęściej w styczniu i październiku, najrzadziej w kwietniu, maju, czerwcu i sierpniu.
Lato i hortensje
Latem średnia temperatura wynosi około 21°C, choć w ciągu dnia bywa nawet 32°C, a rano i wieczorem jest chłodniej. Hortensje kwitną najpiękniej od końca listopada do stycznia. W okresie od października do grudnia kwitnie też lawenda w parku Le Jardin.
Zima i śnieg
Zima to w Gramado wysoki sezon. Temperatury wynoszą zwykle od 8 do 17°C, a podczas zimnych frontów mogą spaść poniżej zera. W lipcu i sierpniu zdarzają się przymrozki, a śnieg pojawia się rzadko i nie da się go przewidzieć. Jeśli marzysz o śniegu, nie planuj wyjazdu wyłącznie pod niego. Zawsze zostaje Snowland, zamknięty park ze sztucznym śniegiem.
Natal Luz, czyli największe święta w Brazylii
Natal Luz uchodzi za największy świąteczny festiwal w kraju. Właśnie trwa jego 41. edycja: od 22 października 2026 do 17 stycznia 2027 roku, czyli przez 88 dni. Organizatorzy zapowiadają ponad 400 wydarzeń artystycznych i kulturalnych, około 4 milionów punktów LED w dekoracjach, budżet rzędu 41 milionów reali i ponad 2,8 miliona wizyt. Wśród nowości są wielka parada bożonarodzeniowa w hali Expogramado, widowisko Nativitaten nad jeziorem w parku Serra Park oraz spektakl „O Brilho do Natal” w Palácio dos Festivais. Bilety na wybrane atrakcje kupuje się online na oficjalnej stronie festiwalu. W tym okresie hotele są mocno obłożone, więc nocleg rezerwuj z dużym wyprzedzeniem. Jak Brazylijczycy obchodzą święta w środku lata, opisałam w poście o Bożym Narodzeniu w Brazylii.
Festival de Cinema de Gramado
Festiwal filmowy odbywa się od 1973 roku i jest jednym z najstarszych tego typu wydarzeń w Ameryce Łacińskiej. Laureaci dostają statuetkę Kikito, czyli uśmiechniętego boga słońca z pampasów, a w 2006 roku festiwal uznano za dziedzictwo historyczne i kulturowe stanu Rio Grande do Sul. 54. edycja w 2026 roku trwała od 12 do 22 sierpnia. Wtedy w centrum rozwijany jest czerwony dywan, a miasto jest wyjątkowo zatłoczone.
ChocoPáscoa, czyli czekoladowa Wielkanoc
Wielkanocny festiwal czekolady ChocoPáscoa w 2026 roku trwał od 12 marca do 12 kwietnia. Organizatorzy spodziewali się około 700 tysięcy gości, z czego połowa miała przyjechać spoza stanu Rio Grande do Sul. Gramado dysponuje około 24 tysiącami miejsc noclegowych i w tym okresie są one niemal w całości zajęte. Terminy kolejnych edycji sprawdź przed rezerwacją.
Co zobaczyć w Gramado?
Większość atrakcji skupia się w centrum i da się je zobaczyć pieszo: Lago Negro, Rua Coberta, kościół São Pedro, Palácio dos Festivais, Rua Torta i Praça das Etnias leżą w zasięgu spaceru.
Rua Coberta i Palácio dos Festivais
Rua Coberta, czyli kryta ulica, ma około 100 metrów długości i szklany dach. Stoją przy niej sklepy, kawiarnie i restauracje, a dekoracje zmieniają się zależnie od pory roku. Wejście jest bezpłatne, a w deszczu i w chłodne wieczory to najwygodniejsze miejsce na obiad lub kolację. Naprzeciwko stoi Palácio dos Festivais, czyli Pałac Festiwali, w którym odbywają się uroczystości festiwalu filmowego. Pełni też funkcję muzeum kina i można tu obejrzeć seans.
Kościół São Pedro i Praça das Etnias
Igreja Matriz São Pedro, czyli kościół parafialny świętego Piotra, to najbardziej rozpoznawalny kościół w mieście. Zaczynał jako kaplica we wrześniu 1913 roku, dziś to kamienna budowla z witrażami i wieżą o wysokości około 44 do 46 metrów (źródła się różnią). Wstęp jest bezpłatny, a kościół stoi tuż przy Rua Coberta. Niedaleko leży Praça das Etnias, czyli plac Narodowości, z tablicami o osadnikach, którzy budowali region. Przy placu działa Casa do Colono, czyli Dom Kolonisty, gdzie kupisz i spróbujesz lokalnych dżemów, serów, wędlin, win oraz świeżo upieczonej cuca, czyli niemieckiego ciasta z kruszonką.
Rua Torta
Oficjalnie ulica nazywa się Emílio Sorgetz, ale wszyscy znają ją jako Rua Torta, czyli Krzywą Ulicę. Powstała w 1922 roku, ma ostre zakręty obsadzone kwiatami i bywa porównywana do Lombard Street w San Francisco. To krótki przystanek na zdjęcie, a nie atrakcja na pół dnia.
Lago Negro
Lago Negro, czyli Czarne Jezioro, jest sztuczne: powstało w ramach zagospodarowania terenu po pożarze. Wokół biegnie ścieżka o długości około 740 metrów, można wypożyczyć rowerek wodny w kształcie łabędzia, a wejście jest bezpłatne. Z centrum dojdziesz tu pieszo albo dojedziesz Uberem w kilka minut. Dobrze zacząć tu poranek, zanim pojawią się tłumy.
Mini Mundo
Mini Mundo to park miniatur w skali 1:24, który stworzył Otto Höppner. Pierwsze miniatury zaczęły powstawać pod koniec lat 70., a w 2024 roku odnowiono i powiększono wejście z zamkiem. Zobaczysz tu repliki budowli z Brazylii i ze świata, miniaturowe pociągi i scenki z życia. Bilet dla dorosłego kosztuje od około 58 reali, a cena zależy od sezonu. Na zwiedzanie zaplanuj od godziny do dwóch. Park leży około kilometra od Rua Coberta.
Snowland i Aldeia do Papai Noel
Snowland to zamknięty park ze sztucznym śniegiem, uważany za pierwszy kryty park śnieżny obu Ameryk. Temperatura w środku wynosi około minus 5°C, także latem, a bilet dla dorosłego kosztuje według jednego ze źródeł około 159 reali. Dla rodzin z dziećmi jest też Aldeia do Papai Noel, czyli Wioska Świętego Mikołaja, czynna cały rok. Od lutego 2024 roku mieści się przy Avenida Borges de Medeiros, po trzydziestu latach w parku Knorr. Według jednego ze źródeł wstęp jest bezpłatny, ale niektóre atrakcje, jak kolejka jednoszynowa, kosztują dodatkowo.
Reino do Chocolate i inne czekoladowe miejsca
Reino do Chocolate, czyli Królestwo Czekolady, to rzeźby z czekolady, mała fabryka, kawiarnia i scenografie opowiadające historię czekolady od Azteków. Według jednego ze źródeł można tam zobaczyć czekoladowego królika o wadze 1600 kilogramów. W okolicy działają też inne manufaktury, w których kupisz czekoladę rzemieślniczą. Więcej o największych brazylijskich markach pisałam w poście o Cacau Show, Kopenhagen i Lugano.
Le Jardin, Olivas de Gramado i Parque Knorr
Le Jardin to park lawendowy, najładniejszy w okresie kwitnienia od października do grudnia. Olivas de Gramado oferuje widoki, degustacje oliwy i małą farmę, która podoba się dzieciom. Parque Knorr założył niemiecki imigrant Oscar Knorr: są tu zadrzewione ścieżki, ogrody i punkty widokowe, dobre na spokojniejszy spacer.
Gramado Zoo, Acquamotion i parki dla rodzin
Gramado Zoo powstało w 2008 roku i pokazuje wyłącznie zwierzęta fauny brazylijskiej, w warunkach odtwarzających ich naturalne środowisko. Acquamotion to park wodny z kąpielami w wodzie termalnej, a dla fanów kreskówek jest Vila da Mônica, czyli park postaci z brazylijskich komiksów. Ceny wejściówek do parków zmieniają się zależnie od sezonu, więc sprawdź je na oficjalnych stronach przed zakupem.
Gdzie spać w Gramado?
Przewodniki wymieniają kilka głównych rejonów:
Centrum: najbliżej atrakcji, Rua Coberta i restauracji, więc bez samochodu najwygodniej. Jest też najdrożej.
Avenida das Hortênsias: aleja łącząca Gramado z Canela, z wieloma sklepami i atrakcjami.
Planalto: okolica Lago Negro, spokojniejsza.
Floresta: blisko centrum, nieco taniej.
Linha Ávila: wiejska, cicha okolica, dobra dla osób z samochodem.
Ceny noclegów zaczynają się według jednego z przewodników od około 300 reali za noc, ale bardzo zależą od sezonu. Im dalej od centrum, tym taniej, a noclegi w dni powszednie są tańsze niż w weekendy. Najdrożej jest w lipcu, grudniu, styczniu, w czasie ferii szkolnych i podczas Natal Luz. Jeśli możesz wybrać termin, unikaj tych okresów, a oszczędzisz najwięcej.
Co zjeść w Gramado?
Kuchnia regionu łączy brazylijskie smaki z wpływami włoskimi, niemieckimi i kolonialnymi. Najczęściej wymienia się:
Café colonial: obfity posiłek, coś pośredniego między śniadaniem a podwieczorkiem, ze słodkimi i wytrawnymi daniami. W jednej z restauracji wymienia się ponad 80 pozycji.
Fondue: serowe, mięsne i czekoladowe, typowe dla lokalnej gastronomii.
Cuca i apfelstrudel: niemieckie wypieki, w tym kruszonkowe ciasto cuca.
Galeto al primo canto: młode kurczęta po włosku, serwowane w tradycyjnych restauracjach.
Churrasco w stylu rodízio: mięso podawane na bieżąco do stołu. O brazylijskim grillu pisałam w poście o churrasco.
Czekolada rzemieślnicza i gorąca czekolada: zwłaszcza zimą.
Ceny za osobę bez napojów mieszczą się orientacyjnie w trzech przedziałach: od 20 do 50 reali, od 51 do 80 reali oraz od 81 do 150 reali. Według przewodników średni koszt śniadania to około 15 do 21 reali, obiadu 32 do 60 reali, a kolacji 62 do 90 reali.
Ile kosztuje wyjazd do Gramado?
Gramado nie jest tanie w porównaniu z innymi kierunkami w Brazylii. Poniżej orientacyjny budżet dla jednej osoby na dzień, oparty na cenach z przewodników, które mogły się zmienić:
Nocleg: od około 300 reali za pokój, więc przy dwóch osobach około 150 reali na osobę. W sezonie znacznie więcej.
Jedzenie: około 110 do 170 reali dziennie na osobę, jeśli jesz trzy posiłki w restauracjach.
Atrakcje: jedna lub dwie płatne atrakcje dziennie to orientacyjnie od 50 do 160 reali, zależnie od wyboru. Przykładowo Mini Mundo kosztuje od około 58 reali, a Snowland około 159 reali.
Transport lokalny: kilka przejazdów Uberem po 15 do 30 reali albo wypożyczony samochód.
Wersja budżetowa to nocleg poza centrum, jedzenie w tańszych restauracjach i darmowe atrakcje: spacer po Rua Coberta, Lago Negro, Rua Torta, Praça das Etnias i kościół São Pedro. Wersja komfortowa to hotel w centrum, kolacje z fondue, bilet na wydarzenia Natal Luz i wizyta w kilku płatnych parkach. Bilety kupione z wyprzedzeniem bywają tańsze.
Czy Gramado jest bezpieczne i o czym pamiętać?
Gramado jest popularnym kierunkiem rodzinnym i uchodzi za spokojne, ale zasady zdrowego rozsądku obowiązują tu tak samo jak w całym kraju: nie zostawiaj rzeczy na widoku w samochodzie, nie noś ze sobą całej gotówki i wszystkich dokumentów naraz i uważaj w tłumie w sezonie. Szczegółowe rady znajdziesz w poście o tym, czy Brazylia jest bezpieczna.
Kilka praktycznych spraw:
Pogoda zmienia się szybko: zimą noce są zimne, a mgła potrafi wejść nagle. Zabierz ciepłą kurtkę, nawet jeśli w ciągu dnia jest przyjemnie.
Górskie drogi: jeśli wynajmujesz samochód, miej przy sobie ważne prawo jazdy i uważaj na mgłę oraz zakręty.
Rezerwacje: w sezonie bilety do popularnych atrakcji i miejsca w restauracjach warto rezerwować z wyprzedzeniem.
Zameldowanie w hotelu: potrzebny będzie dokument tożsamości. Doba hotelowa zaczyna się zwykle o 14:00, a wymeldowanie przypada do 12:00.
Prąd: napięcie w sieci wynosi 220 V.
Błędy, których lepiej unikać
Planowanie wyjazdu tylko pod śnieg. Jest rzadki i nieprzewidywalny.
Rezerwowanie noclegu w ostatniej chwili w sezonie. Ceny wtedy rosną.
Zakładanie, że wszystko zwiedzisz w jeden dzień. Centrum, kilka parków i wycieczki w okolice wymagają dwóch lub trzech dni.
Wybieranie noclegu bardzo daleko od centrum bez samochodu.
Kupowanie biletów wyłącznie na miejscu. Wiele atrakcji ma tańsze bilety online.
Odkładanie rezerwacji restauracji na ostatnią chwilę w weekendy i w czasie Natal Luz.
Przeładowanie planu: wiele atrakcji to parki płatne osobno, więc lepiej wybrać kilka niż zaliczać wszystkie.
Ciekawostki kulturowe i historyczne
Hortensje są tu tak ważne, że Gramado bywa nazywane ogrodem hortensji. Statuetkę Kikito wręczono już ponad tysiąc razy, a wśród laureatów festiwalu filmowego są między innymi Fernanda Torres i Pedro Almodóvar. Dzwon w kościele São Pedro waży według jednego z przewodników tonę, a Aldeia do Papai Noel po trzydziestu latach w parku Knorr przeprowadziła się w 2024 roku w nowe miejsce. Gramado łączy kulturę gaúchów, czyli mieszkańców południa Brazylii, z tradycją niemiecką i włoską, i właśnie dlatego smaki oraz architektura tak różnią się od tego, co zwykle kojarzymy z Brazylią.
Jak zaplanować dwa dni w Gramado?
Jeśli masz tylko dwa dni, możesz ułożyć je tak:
Dzień pierwszy: poranny spacer wokół Lago Negro, potem Rua Torta, Praça das Etnias, kościół São Pedro i Palácio dos Festivais. Obiad na Rua Coberta, popołudnie w Mini Mundo, wieczorem fondue albo spacer po świątecznych iluminacjach, jeśli jedziesz w sezonie Natal Luz.
Dzień drugi: rano Aldeia do Papai Noel albo Snowland, jeśli jedziesz z dziećmi, a jeśli bez nich, Le Jardin lub Olivas de Gramado. Po południu czekoladowe manufaktury i Reino do Chocolate, wieczorem café colonial lub kolacja w innej restauracji.
Dzień trzeci, jeśli go masz: sąsiednie Canela z wodospadem i parkami, do którego dojedziesz Uberem w kilkanaście minut.
Ta kolejność jest tylko propozycją. W sezonie dodaj zapas czasu na kolejki i tłumy, a w deszczowe dni przenieś spacery na Rua Coberta i do atrakcji pod dachem.
Podsumowanie
Gramado nie pokazuje całej Brazylii, ale pokazuje jej ważną część: południe ukształtowane przez imigrantów, chłodne noce i ciepłe kuchnie. Jeśli chcesz zobaczyć inną twarz kraju, to dobry kierunek na dwa do pięciu dni, najlepiej poza szczytem sezonu albo właśnie w czasie Natal Luz, jeśli lubisz świąteczną oprawę.
Brazylia lubi zaskakiwać kontrastami: ten sam kraj ma plaże, na których nie potrzeba swetra, i miasteczka, w których zimą pachnie czekoladą i drewnem.
Jeśli jedziesz do Brazylii po raz pierwszy, zajrzyj do mojego ebooka Brazylia dla początkujących, w którym zebrałam praktyczne wskazówki dotyczące planowania podróży. Więcej z mojego polsko-brazylijskiego życia znajdziesz na Instagramie @brazyliada, a nowości z bloga dostaniesz w newsletterze Brasletter.
FAQ: najczęstsze pytania o Gramado
Ile dni zaplanować na Gramado?
Na samo Gramado wystarczą dwa do trzech dni. Jeśli dodajesz Canela, dolinę winiarską w okolicy i spokojniejsze tempo, zaplanuj pięć dni lub więcej.
Czy warto jechać do Gramado?
Jeśli chcesz zobaczyć inną Brazylię, chłodną, z europejską architekturą, czekoladą i fondue, to tak. Jeśli szukasz plaży i niskich cen, lepiej wybrać inny kierunek.
Jak dojechać do Gramado z Porto Alegre?
Samochodem w około 2 do 2,5 godziny, autobusem w około 2,5 godziny albo Uberem w około 2 godziny. Bezpośredniego regularnego lotu do Gramado nie ma.
Kiedy najlepiej jechać do Gramado?
Zimą dla chłodu, od października do stycznia dla Natal Luz, w sierpniu dla festiwalu filmowego, w marcu i kwietniu dla ChocoPáscoa. Hortensje kwitną najpiękniej od końca listopada do stycznia.
Czy w Gramado pada śnieg?
Rzadko. Zimą zdarzają się przymrozki, a śnieg pojawia się sporadycznie i nie da się go przewidzieć. Alternatywą jest park Snowland ze sztucznym śniegiem.
Ile kosztuje wyjazd do Gramado?
Orientacyjnie nocleg zaczyna się od około 300 reali za pokój, a jedzenie to około 110 do 170 reali dziennie na osobę. Do tego dochodzą bilety do atrakcji i transport.
Czy Gramado jest bezpieczne dla turystów?
Jest popularnym kierunkiem rodzinnym, ale zasady ostrożności obowiązują jak wszędzie w Brazylii. Nie zostawiaj rzeczy w samochodzie i pilnuj dokumentów w tłumie.
Czy w Gramado trzeba rezerwować wcześniej?
Tak, zwłaszcza w sezonie. W czasie Natal Luz, zimowych wakacji i długich weekendów hotele oraz bilety na popularne atrakcje szybko się wyprzedają.