Boże Narodzenie w Brazylii: tradycje, dania i święta w lecie
Boże Narodzenie w Brazylii (po portugalsku Natal) obchodzi się tak jak w Polsce, 24 i 25 grudnia, ale w środku lata, często przy ponad 30 stopniach. Najważniejszym momentem jest ceia de Natal, uroczysta kolacja wieczorem 24 grudnia, która w wielu domach zaczyna się późno i trwa do północy. Na stole królują pieczony indyk (peru), tender, pieczona wieprzowina (pernil) i dorsz (bacalhau), a do tego farofa, ryż z rodzynkami, sałatka salpicão, na deser rabanada i panettone. Najbardziej brazylijskim zwyczajem świątecznym jest amigo secreto, czyli losowanie, kto komu kupuje prezent, połączone z zabawą w zgadywanie. 25 grudnia jest dniem wolnym od pracy, a w miastach nad oceanem wiele rodzin spędza go na plaży.
Wyobraź sobie święta bez śniegu, kominka i swetrów w renifery. Zamiast tego: upał, klapki, zimne napoje i wentylator skierowany na stół. A jednocześnie choinka ze sztucznym śniegiem i Papai Noel, czyli Święty Mikołaj, w grubym czerwonym stroju. Brazylijskie święta są pełne takich kontrastów, bo wiele tradycji przyszło z Europy i Stanów Zjednoczonych, a zostało przeniesione do zupełnie innego klimatu.
W tym poście opowiem Ci, jak wyglądają święta w Brazylii: co się je na ceia de Natal, na czym polega amigo secreto, jak wygląda brazylijska pasterka, skąd wziął się Chester i czym różnią się święta na południu i na północy kraju. Na końcu porównam brazylijskie Natal z polską Wigilią.
Święta w Brazylii w pigułce:
Nazwa: Natal (Boże Narodzenie), Feliz Natal! (Wesołych Świąt!).
Najważniejszy moment: ceia de Natal wieczorem 24 grudnia, często do północy.
Dzień wolny: 25 grudnia (24 grudnia zwykle pracuje się krócej).
Pogoda: lato, w większości kraju w dzień 25–35°C.
Typowe dania: peru, chester, tender, pernil, bacalhau, farofa, arroz com passas, salpicão, rabanada, panettone.
Najbardziej brazylijski zwyczaj: amigo secreto.
Dlaczego w Brazylii święta są w lecie?
Brazylia leży w większości na półkuli południowej, więc grudzień to tam początek lata. Dzień jest długi, jest gorąco, a w wielu regionach to też pora deszczowa. Orientacyjne temperatury w ciągu dnia w grudniu:
Rio de Janeiro i wybrzeże południowo-wschodnie: zwykle około 28–32°C, w czasie fal upałów nawet ponad 40°C,
Salvador, Recife, Fortaleza: około 29–31°C, wilgotno i słonecznie,
Manaus i Belém: około 31–33°C, bardzo wilgotno, często z ulewami,
Brasília i centrum kraju: około 27–29°C, pora deszczowa,
São Paulo: około 27–29°C, często z popołudniowymi burzami,
Curitiba i Porto Alegre: od około 25°C w Curitibie do około 30°C w Porto Alegre, wieczory bywają chłodniejsze.
Grudzień to także początek wakacji szkolnych, które trwają do końca stycznia lub początku lutego. Wiele rodzin łączy święta z wyjazdem na plażę albo do rodziny w innym stanie.
Mimo upału wiele zwyczajów wygląda jak w zimowej Europie: choinki ze sztucznym śniegiem, bałwanki w dekoracjach, renifery i Papai Noel w futrzanym stroju. To efekt tradycji przywiezionych przez Portugalczyków i imigrantów z Europy, a w XX wieku także wpływu amerykańskiej popkultury i reklamy.
Czy wszyscy Brazylijczycy obchodzą Boże Narodzenie?
Według spisu powszechnego z 2022 roku 56,7% Brazylijczyków to katolicy, 26,9% ewangelicy, a około 9% deklaruje brak religii. Boże Narodzenie jest więc świętem religijnym dla większości, ale też świętem rodzinnym i kulturowym, obchodzonym także przez osoby niewierzące.
Sposób świętowania różni się między grupami: katolicy chodzą na Missa do Galo i ustawiają szopki, kościoły ewangelickie organizują własne nabożeństwa i koncerty (o szybkim wzroście tej grupy pisałam w poście o ewangelikach w Brazylii), a niektóre wspólnoty religijne w ogóle nie obchodzą świąt. Dla większości Brazylijczyków najważniejsze jest jednak to samo, co dla Polaków: spotkanie z rodziną przy wspólnym stole.
Ceia de Natal: brazylijska kolacja wigilijna
Ceia de Natal to uroczysta kolacja wieczorem 24 grudnia. W wielu rodzinach główna część zaczyna się późno, czasem dopiero około północy, po pasterce lub tuż przed nią. Rodziny z małymi dziećmi często jedzą wcześniej, około 20:00–22:00. W przeciwieństwie do polskiej Wigilii to nie jest kolacja postna: na stole dominuje mięso, a potraw jest tyle, że resztki wystarczają na almoço de Natal, świąteczny obiad 25 grudnia.
Mięsa i ryby: gwiazdy stołu
Peru de Natal (pieczony indyk) Indyk to symbol brazylijskich świąt, choć jego popularność jest dość nowa. Na świąteczne stoły trafił na dużą skalę dzięki firmie spożywczej Sadia: w latach 60. sprowadziła do Brazylii białe indyki z Kalifornii, w latach 70. rozpoczęła ich produkcję w Chapecó w Santa Catarina, a od 1974 roku sprzedawała indyki już przyprawione, gotowe do pieczenia. W latach 80. dodała do nich termometr, który „wyskakuje”, gdy mięso jest upieczone. Indyka piecze się w całości, często z farszem, i dekoruje plastrami ananasa, brzoskwiniami z puszki czy wiśniami koktajlowymi.
Chester Chester to jeden z najciekawszych brazylijskich wynalazków świątecznych. To ani indyk, ani zwykły kurczak, tylko marka i specjalna linia kurczaka, wyhodowana przez firmę Perdigão i wprowadzona na rynek w 1982 roku. Zespół Perdigão sprowadził linie kur pochodzenia szkockiego, a przez kilka lat selekcji na farmie w Santa Catarina powstał ptak o wyjątkowo dużej piersi i udach. Nazwa pochodzi od angielskiego słowa chest, czyli „pierś”. Wbrew popularnej plotce Chester nie jest zmodyfikowany genetycznie: powstał dzięki tradycyjnej selekcji hodowlanej. Jest mniejszy od indyka i szybciej się piecze, dlatego wiele rodzin go wybiera.
Tender Tender to wędzona, gotowana szynka wieprzowa, czyli udziec, podawana na ciepło lub na zimno, często glazurowana miodem lub cukrem, z goździkami i ananasem. Do Brazylii wprowadziła go w drugiej połowie XX wieku amerykańska firma mięsna Wilson. Według popularnej wersji nazwa pochodzi od napisu tender made na opakowaniu. Tender jest wygodny, bo wystarczy go podgrzać, więc wiele rodzin podaje go obok indyka.
Pernil assado (pieczona wieprzowina) Pernil to pieczony udziec lub łopatka wieprzowa, marynowana z czosnkiem, cebulą, limonką i przyprawami, a potem długo pieczona. To tańsza i bardzo popularna alternatywa dla indyka, a plastry pernilu w bułce to klasyczna kanapka „dzień po”.
Bacalhau (dorsz solony) Suszony i solony dorsz to dziedzictwo Portugalii, gdzie jest podstawą wigilijnej kolacji. W Brazylii bacalhau jest drogi, bo sprowadza się go głównie z Norwegii i Portugalii, więc często traktowany jest jako świąteczny luksus. Najpopularniejsze sposoby podania to:
bacalhoada: dorsz zapiekany lub duszony z ziemniakami, cebulą, papryką, oliwkami i dużą ilością oliwy,
bacalhau à Gomes de Sá: z ziemniakami, jajkami i oliwkami,
bolinhos de bacalhau: smażone kulki z dorsza i ziemniaków, idealne jako przekąska.
To trochę jak z karpiem w Polsce: ryba kojarzy się ze świętami bardziej niż z codziennym obiadem.
Dodatki
Farofa Farofa to prażona mąka z manioku (farinha de mandioca) na maśle lub tłuszczu, z dodatkami. Mąka z manioku to dziedzictwo kuchni rdzennych mieszkańców Brazylii. Świąteczna farofa jest bogatsza niż codzienna: z boczkiem, cebulą, jajkiem, oliwkami, rodzynkami, orzechami, a czasem z podrobami z indyka lub bananem. Trudno wyobrazić sobie ceia de Natal bez farofy.
Arroz com passas i arroz à grega Ryż z rodzynkami to chyba najbardziej sporne danie brazylijskich świąt: co roku w sieci wraca żartobliwa „debata” między jego fanami a przeciwnikami. Popularny jest też arroz à grega, czyli „ryż po grecku”: kolorowy ryż z marchewką, groszkiem, papryką i rodzynkami. Mimo nazwy nie ma wiele wspólnego z Grecją.
Salpicão Salpicão to zimna sałatka z szarpanego kurczaka (lub indyka), majonezu, marchewki, kukurydzy, groszku, selera naciowego, często z jabłkiem i rodzynkami, a na wierzchu z chrupiącymi słupkami ziemniaczanymi (batata palha). W upale to jedno z najbardziej pożądanych dań na stole.
Salada de maionese Sałatka z gotowanych ziemniaków, marchewki, groszku i jajek z majonezem, bardzo podobna do naszej sałatki jarzynowej. Dla wielu Polaków to najbardziej swojski smak brazylijskich świąt.
Owoce Na stole pojawiają się owoce tropikalne i sezonowe: ananas, mango, arbuz, melon, winogrona, a także owoce importowane, które kojarzą się ze świętami, jak brzoskwinie, śliwki czy wiśnie. Popularne są też orzechy i suszone owoce, czyli castanhas, nozes i tâmaras (daktyle).
Desery
Rabanada Rabanada to kromki chleba (często czerstwej bagietki lub specjalnego chleba pão de rabanada) namoczone w mleku, obtoczone w jajku, usmażone i posypane cukrem z cynamonem. Przypomina tosty francuskie. Pochodzi z Portugalii, gdzie jest klasycznym słodkim daniem świątecznym, i w Brazylii przed świętami sprzedają ją piekarnie w całym kraju. O tym, jak ważne są brazylijskie piekarnie, pisałam w poście o padarii.
Panettone (panetone) Włoska babka drożdżowa z kandyzowanymi owocami stała się w Brazylii absolutnym symbolem świąt. Dużą rolę odegrał w tym włoski imigrant Carlo Bauducco, który w 1952 roku otworzył w São Paulo małą cukiernię i zaczął produkować panettone według rodzinnej receptury. Dziś Bauducco to jedna z największych firm cukierniczych w Ameryce Łacińskiej, a w sklepach od listopada stoją góry panettone w dziesiątkach wersji. Najpopularniejszy jest chocotone, czyli panettone z kawałkami czekolady zamiast kandyzowanych owoców (wielu Brazylijczyków ich nie lubi), a także wersje z nadzieniem z brigadeiro czy doce de leite.
Pavê Pavê to deser warstwowy z herbatników namoczonych w mleku lub likierze i kremu: czekoladowego, waniliowego, kokosowego lub cytrynowego. Z pavê wiąże się najbardziej znany brazylijski żart świąteczny. Co roku jakiś wujek pyta: „É pavê ou é pra comer?”, czyli „to pavê czy do jedzenia?” (gra słów: pavê brzmi jak pra ver, „do oglądania”). Postać tio do pavê, wujka od pavê, stała się w Brazylii memem i synonimem suchych żartów przy rodzinnym stole.
Inne słodkości
pudim de leite condensado: pudding z mleka skondensowanego z karmelem,
manjar de coco: kokosowy deser z sosem ze śliwek,
mousse de maracujá: mus z marakui,
brigadeiro: czekoladowe kuleczki z mleka skondensowanego, o których pisałam w osobnym poście,
frutas cristalizadas: kandyzowane owoce.
Tradycje świąteczne w Brazylii
Amigo secreto
Amigo secreto (w niektórych regionach, np. w Minas Gerais i Rio, nazywany też amigo oculto) to najbardziej brazylijski zwyczaj świąteczny. Działa podobnie jak losowanie prezentów w polskich szkołach i firmach na mikołajki, ale z dodatkową zabawą.
Jak to działa?
Kilka tygodni przed świętami grupa (rodzina, znajomi, koledzy z pracy) losuje imiona. Każdy ciągnie karteczkę z imieniem osoby, dla której kupi prezent, i trzyma to w tajemnicy.
Ustala się limit ceny prezentu, żeby było sprawiedliwie.
Na spotkaniu świątecznym pierwsza osoba opisuje swojego „tajemniczego przyjaciela”, nie podając imienia: „Mój amigo secreto jest wysoki, uwielbia kawę i zawsze się spóźnia...”. Reszta zgaduje.
Gdy ktoś odgadnie, osoba wylosowana odbiera prezent i teraz ona opisuje swoją osobę. I tak aż do końca.
Najzabawniejsza część to właśnie opisy: czasem czułe, czasem złośliwe, a czasem celowo mylące. Dziś losowanie często odbywa się przez aplikacje, które przy okazji pilnują, żeby nikt nie wylosował siebie. Skąd dokładnie wziął się ten zwyczaj, nie wiadomo, ale podobne zabawy znane są w wielu krajach (Secret Santa w krajach anglojęzycznych, Wichteln w Niemczech).
Popularne warianty:
amigo chocolate: prezentami są tylko czekolady, czasem wręczane w kilku rundach przez cały grudzień,
inimigo secreto („tajemniczy wróg”): kupuje się coś śmiesznego lub absurdalnego,
elefante branco („biały słoń”): zabawa, w której prezentami są dziwne lub niepotrzebne rzeczy, a uczestnicy mogą „podkradać” sobie nawzajem prezenty.
W grudniu amigo secreto odbywa się też na firmowych imprezach końcoworocznych, czyli confraternizações, które są w Brazylii niemal obowiązkowe. Jeśli chcesz przygotować brazylijskie przekąski na taką imprezę, coxinhe, pão de queijo i inne klasyki znajdziesz w moim ebooku „Gryz Brazylii · Impreza”.
Missa do Galo: brazylijska pasterka
Missa do Galo, czyli „msza koguta”, to odpowiednik polskiej pasterki. Nazwa nawiązuje do dawnej tradycji, według której kogut miał jako pierwszy obwieścić narodziny Jezusa. To legenda ludowa, a nie opis biblijny. Tradycyjnie msza odbywała się o północy, ale dziś wiele parafii w Brazylii odprawia ją wcześniej, na przykład o 20:00 lub 22:00, żeby rodziny zdążyły wrócić na ceia de Natal. Pasterka z Watykanu jest też transmitowana w telewizji.
Presépio: szopka
Presépio to szopka bożonarodzeniowa z figurkami Świętej Rodziny, pasterzy, zwierząt i Trzech Króli. W wielu katolickich domach ustawia się ją obok choinki. Tradycyjnie figurki Trzech Króli dostawia się dopiero 6 stycznia, w Dzień Trzech Króli (Dia de Reis), kiedy w wielu domach rozbiera się też dekoracje świąteczne. W niektórych regionach, zwłaszcza w Minas Gerais i na północnym wschodzie, obchodzi się wtedy Folia de Reis, tradycję wędrownych grup muzyków, które chodzą od domu do domu, trochę jak polscy kolędnicy.
Choinka i dekoracje
Brazylijczycy ubierają głównie sztuczne choinki, bo żywe świerki i jodły nie rosną w tropikalnym klimacie. Dekoracje są podobne jak w Polsce: lampki, bombki, gwiazdy, anioły, a do tego sztuczny śnieg i figurki reniferów. Dom dekoruje się zwykle na początku grudnia, a wiele osób trzyma się tradycji, że choinkę ubiera się w pierwszą niedzielę adwentu.
Miasta prześcigają się w świątecznych iluminacjach. Najbardziej znane wydarzenia to:
Natal Luz w Gramado (Rio Grande do Sul): wielki festiwal świąteczny w górskim miasteczku o niemieckich korzeniach, organizowany od 1986 roku. Edycja 2026 potrwa od 22 października 2026 do 17 stycznia 2027 roku i obejmuje parady, spektakle i iluminacje.
Natal do Palácio Avenida w Curitibie: od 1991 roku dzieci z placówek opiekuńczych śpiewają kolędy w oknach zabytkowego budynku w centrum miasta, a koncerty przyciągają dziesiątki tysięcy osób.
Iluminacje w São Paulo i Rio: dekoracje na Avenida Paulista, w centrach handlowych i przy plażach.
Papai Noel
Papai Noel to brazylijski Święty Mikołaj. Jego współczesny wizerunek, podobnie jak w Polsce, ukształtowała amerykańska popkultura: rysunki Thomasa Nasta w magazynie „Harper's Weekly” w XIX wieku, a potem reklamy Coca-Coli z lat 30. XX wieku. W Brazylii Papai Noel wygląda identycznie: czerwony strój z białym futerkiem, czapka, wysokie buty i broda. Przy 35 stopniach to niemały wyczyn, więc Mikołaje w centrach handlowych pracują w klimatyzacji. Co jakiś czas pojawiają się „tropikalne” wersje Papai Noel w bermudach i klapkach, ale w reklamach i centrach handlowych wciąż dominuje klasyczny strój.
Dzieci piszą listy do Papai Noel, a najbardziej znaną akcją jest Papai Noel dos Correios, organizowana przez brazylijską pocztę od 1989 roku. Listy od dzieci, zwłaszcza z uboższych rodzin, trafiają do punktów pocztowych, a każdy chętny może „adoptować” list i kupić prezent, o który prosi dziecko. To jedna z najpopularniejszych świątecznych akcji charytatywnych w kraju.
Prezenty
Prezenty otwiera się zwykle o północy z 24 na 25 grudnia, po kolacji, albo rano 25 grudnia. Zależy to od rodziny i regionu. W wielu domach ktoś z rodziny przebiera się za Papai Noel i rozdaje prezenty dzieciom.
Muzyka świąteczna
W grudniu w sklepach i centrach handlowych grają świąteczne piosenki, zarówno światowe klasyki w wersji portugalskiej, jak i brazylijskie utwory:
„Noite Feliz”: portugalska wersja „Cichej nocy”,
„Bate o Sino”: brazylijska wersja „Jingle Bells”,
„Boas Festas” Assisa Valente z lat 30. XX wieku, jedna z najstarszych brazylijskich piosenek świątecznych („Anoiteceu, o sino gemeu...”),
„Então É Natal” w wykonaniu piosenkarki Simone (1995), portugalska wersja „Happy Xmas (War Is Over)” Johna Lennona. Pierwsze słowa, „Então é Natal, e o que você fez?” („Więc są święta, a co ty zrobiłeś?”), stały się w Brazylii memem: co roku w listopadzie internet ogłasza, że „Simone już się rozgrzewa”.
Pieniądze, zakupy i décimo terceiro
Grudzień to w Brazylii najważniejszy miesiąc dla handlu. Pomaga w tym décimo terceiro salário, czyli „trzynasta pensja”, którą pracodawcy muszą wypłacić pracownikom zatrudnionym na umowę o pracę, a jej druga rata trafia na konta najpóźniej do 20 grudnia. Wiele rodzin kupuje prezenty i jedzenie na święta na raty, o czym pisałam szerzej w poście o parcelamento. Jednocześnie święta to czas akcji charytatywnych: zbiórek jedzenia, zabawek i właśnie „adopcji” listów do Papai Noel.
Święta w różnych regionach Brazylii
Brazylia jest ogromna, więc święta wyglądają inaczej w zależności od regionu. O podziale kraju na regiony i stany pisałam w poście o stanach Brazylii. Oto najważniejsze różnice:
Północ (Amazonia)
W stanach amazońskich, zwłaszcza w Pará, na świątecznym stole często pojawiają się dania z lokalnych składników. Najbardziej znane to pato no tucupi, kaczka w żółtym bulionie z fermentowanego soku z manioku (tucupi) z liśćmi jambu, rośliny, która lekko znieczula język, oraz maniçoba, danie z długo gotowanych liści manioku z mięsem, nazywane czasem „feijoadą z Pará”. Popularne są też ryby rzeczne, takie jak tambaqui czy pirarucu, a w deserach owoce amazońskie: cupuaçu, açaí czy bacuri.
Północny wschód (Nordeste)
Na wybrzeżu Nordeste święta często łączą się z wypoczynkiem nad morzem. Obok indyka i tendera na stołach pojawiają się owoce morza, a w Pernambuco bolo de rolo, cieniutka rolada z nadzieniem z guawy (goiabada). Ciekawostka: stolica stanu Rio Grande do Norte nazywa się po prostu Natal, bo została założona 25 grudnia 1599 roku.
Środkowy zachód (Centro-Oeste)
W Goiás i okolicach popularne są dania z pequi, aromatycznego owocu Cerrado, na przykład arroz com pequi, oraz empadão goiano, duży pieróg z kurczakiem, kiełbasą, serem i jajkiem. O przyrodzie Cerrado pisałam w osobnym poście.
Południowy wschód (Sudeste)
W São Paulo, Rio, Minas Gerais i Espírito Santo królują klasyki: peru, chester, tender, pernil, bacalhau, farofa, salpicão i panettone. To też region największej komercjalizacji świąt, z ogromnymi dekoracjami w centrach handlowych. W Rio de Janeiro 25 grudnia wiele osób idzie na plażę, a tydzień później odbywa się słynny Réveillon, sylwester na plaży Copacabana, na który zgodnie z tradycją ubiera się na biało.
Południe (Sul)
W Paranie, Santa Catarinie i Rio Grande do Sul widać silne wpływy imigrantów z Niemiec, Włoch, Polski i Ukrainy. W miastach o niemieckich korzeniach, jak Blumenau czy Pomerode, wypieka się cucę, drożdżowe ciasto z kruszonką, i stollen. W Rio Grande do Sul na święta często rozpala się grill i podaje churrasco. Potomkowie polskich imigrantów w Paranie zachowali niektóre tradycje, w tym dzielenie się opłatkiem w Boże Narodzenie. O polskiej emigracji do Parany pisałam w osobnym poście.
Boże Narodzenie w Brazylii a w Polsce: najważniejsze różnice
Pogoda: w Polsce zima, w Brazylii lato.
Kolacja: polska Wigilia jest tradycyjnie bezmięsna, z karpiem, barszczem i pierogami; brazylijska ceia de Natal to przede wszystkim mięsa i bogate dodatki.
Godzina: w Polsce Wigilię zaczyna się zwykle z pierwszą gwiazdką; w Brazylii kolacja jest późniejsza i często trwa do północy.
Opłatek: w Polsce obowiązkowy, w Brazylii praktycznie nieznany, poza częścią rodzin o polskich korzeniach.
Prezenty: w Polsce zwykle po kolacji 24 grudnia; w Brazylii o północy albo rano 25 grudnia.
Losowanie prezentów: w Polsce znamy je z mikołajek w szkole i pracy, w Brazylii amigo secreto to wydarzenie towarzyskie z opisami i zgadywaniem.
Drugi dzień świąt: w Polsce 26 grudnia jest wolny, w Brazylii to zwykły dzień pracy.
Podsumowanie
Boże Narodzenie w Brazylii to mieszanka europejskich tradycji, brazylijskich smaków i tropikalnego lata. Indyk z ananasem, farofa, bacalhau po portugalsku, panettone od włoskich imigrantów, Chester wyhodowany w Santa Catarinie, amigo secreto z opisami, przy których cała rodzina płacze ze śmiechu, i Papai Noel w futrze przy 35 stopniach. A mimo wszystkich różnic w środku jest to samo co w Polsce: rodzina, wspólny stół i czekanie na północ.
Brazylijskie święta pokazują, że tradycja nie potrzebuje śniegu, żeby była prawdziwa.
Jeśli chcesz przygotować brazylijskie przekąski na świąteczną imprezę albo sylwestra, zajrzyj do mojego ebooka „Gryz Brazylii · Impreza”. A na Instagramie @brazyliada pokazuję, jak wyglądają polsko-brazylijskie zwyczaje na co dzień. Feliz Natal!
FAQ: najczęściej zadawane pytania o Boże Narodzenie w Brazylii
Jak Brazylijczycy obchodzą Boże Narodzenie? Najważniejsza jest ceia de Natal, uroczysta kolacja wieczorem 24 grudnia, często trwająca do północy. Katolicy chodzą na pasterkę (Missa do Galo), rodziny wymieniają się prezentami o północy lub rano 25 grudnia, a w grudniu popularne jest amigo secreto. 25 grudnia to dzień wolny, który wiele rodzin spędza przy obiedzie z resztek albo na plaży.
Co się je na święta w Brazylii? Na ceia de Natal podaje się głównie pieczonego indyka (peru), Chestera, tender, pernil i dorsza (bacalhau), a do tego farofę, ryż z rodzynkami, sałatkę salpicão i salada de maionese. Na deser są rabanada, panettone, pavê i pudim.
Kiedy Brazylijczycy jedzą kolację wigilijną? Wieczorem 24 grudnia. W wielu domach główna część kolacji zaczyna się późno i trwa do północy, ale rodziny z małymi dziećmi jedzą zwykle wcześniej, około 20:00–22:00.
Co to jest Chester? To specjalna linia kurczaka wyhodowana przez firmę Perdigão i sprzedawana od 1982 roku. Ma bardzo dużo mięsa na piersi i udach, jest większy od zwykłego kurczaka i mniejszy od indyka. Nie jest zmodyfikowany genetycznie: powstał dzięki selekcji hodowlanej.
Co to jest amigo secreto? To brazylijska wersja losowania prezentów. Każdy losuje osobę, dla której kupi prezent, a podczas spotkania opisuje ją bez podawania imienia, podczas gdy reszta zgaduje. Osoba odgadnięta odbiera prezent i opisuje kolejną.
Czy w Brazylii jest śnieg na święta? Nie. Grudzień to w Brazylii lato, a w większości kraju temperatura w ciągu dnia wynosi 25–35°C. Śnieg w Brazylii zdarza się rzadko i tylko zimą (czerwiec–sierpień), w najwyżej położonych miejscach na południu kraju.
Czy 26 grudnia jest w Brazylii dniem wolnym? Nie. Świętem państwowym jest tylko 25 grudnia. 24 grudnia wiele firm pracuje krócej, a 26 grudnia to zwykły dzień roboczy.
Jak powiedzieć „Wesołych Świąt” po portugalsku? Feliz Natal! Często dodaje się też e um Próspero Ano Novo!, czyli „i szczęśliwego Nowego Roku”, albo krótko Boas Festas!, czyli „Wesołych Świąt”.