Pierwsze zderzenie z brazylijskim transportem publicznym potrafi zaskoczyć nawet kogoś, kto zwiedził już pół świata. W Polsce przyzwyczailiśmy się, że każde średniej wielkości miasto ma tramwaj albo przynajmniej gęstą sieć autobusów z rozkładem jazdy, który da się sprawdzić co do minuty. W Brazylii ten sam problem – „jak dostać się z punktu A do punktu B” – rozwiązuje się zupełnie inaczej, bo miasta rosły tu w erze samochodu, a nie w erze kolei czy tramwaju.
Efekt jest taki, że metro w brazylijskim mieście wcale nie jest oczywistością – ma je zaledwie siedem ze stolic stanowych, mimo że kraj liczy 27 jednostek federacyjnych. Za to autobus jeździ dosłownie wszędzie, a aplikacje Uber i 99 stały się dla wielu Brazylijczyków – i dla większości turystów – domyślnym sposobem poruszania się po mieście, zwłaszcza wieczorem. Do tego dochodzi Curitiba, miasto, które w latach 70. wymyśliło system autobusowy tak dobry, że skopiował go potem cały świat, od Bogoty po Dżakartę.
W tym artykule rozkładamy na czynniki pierwsze wszystkie trzy opcje – metro, autobus i aplikacje przewozowe – i pokazujemy, jak realnie poruszać się po brazylijskich miastach bez niepotrzebnego stresu, przepłacania i wpadania w sytuacje, których można było uniknąć.
Dlaczego transport w Brazylii rządzi się innymi zasadami niż w Polsce
Kluczem do zrozumienia brazylijskiego transportu publicznego jest jedno słowo: skala. São Paulo, samo miasto, liczy ponad 11 milionów mieszkańców, a cała aglomeracja – ponad 22 miliony, czyli więcej niż połowa ludności Polski stłoczona w jednym obszarze metropolitalnym. Rio de Janeiro to kolejne kilkanaście milionów w metropolii. Przy takiej skali nawet bardzo rozbudowana sieć metra i tak obsłuży tylko ułamek codziennych podróży – reszta musi jakoś jeździć autobusem, samochodem albo, coraz częściej, Uberem.
Drugi czynnik to historia urbanizacji. Polskie miasta w dużej mierze ukształtowały się (albo rozbudowały) w epoce kolei i tramwaju, więc transport szynowy jest wpisany w ich układ od dawna. Brazylijskie metropolie eksplodowały demograficznie w XX wieku już w erze motoryzacji – inwestycje w metro zaczęły się późno (São Paulo otworzyło pierwszą linię dopiero w 1974 roku) i nigdy nie nadążyły za tempem rozrostu miast. W efekcie infrastruktura drogowa i autobusowa rozwijała się szybciej niż szynowa, a metro pozostało luksusem dostępnym tylko w części dużych ośrodków.
Trzeci element to coś, czego w Polsce właściwie nie ma na taką skalę – rewolucja aplikacji przewozowych. Uber wszedł do Brazylii w 2014 roku, tuż przed Mistrzostwami Świata w piłce nożnej, a lokalny konkurent 99 (dziś należący do chińskiego giganta DiDi) zdobył ogromną popularność, zwłaszcza w mniejszych miastach, gdzie Uber nie zawsze ma tylu kierowców. Dla wielu Brazylijczyków z klasy średniej i wyższej Uber czy 99 to dziś nie luksus, a codzienność – często tańsza i bezpieczniejsza alternatywa niż stanie na przystanku po zmroku.
Metro – najszybszy i najbezpieczniejszy sposób podróżowania, tam gdzie w ogóle istnieje
Metro w brazylijskim mieście to sytuacja komfortowa – ale dostępna tylko wybranym szczęśliwcom. Według zestawień brazylijskich mediów transportowych, obecnie tylko siedem stolic stanowych ma system metra: São Paulo, Rio de Janeiro, Recife, Salvador, Brasília, Belo Horizonte i Fortaleza. Łącznie wszystkie linie metra w całym kraju liczą sobie około 310 kilometrów – dla porównania, samo metro w Szanghaju ma ich blisko 900. Nawet tak duże i znane miasta jak Curitiba (1,8 mln mieszkańców) czy Manaus (2,3 mln) wciąż nie mają metra w ogóle – i, jak zobaczysz niżej, Curitiba poradziła sobie z tym problemem po swojemu, tworząc coś, co dziś jest sławniejsze niż niejedno metro.
Tam, gdzie metro istnieje, warto z niego korzystać maksymalnie – to zwykle najszybszy, najbardziej przewidywalny i najbezpieczniejszy sposób przemieszczania się po mieście, bez ryzyka utknięcia w słynnych brazylijskich korkach.
São Paulo – największa i najbardziej rozbudowana sieć w kraju
São Paulo ma zdecydowanie najbardziej rozwinięty system metra w Brazylii: sześć działających linii (oznaczonych kolorami – niebieska, zielona, czerwona, żółta, fioletowa i srebrna jednoszynowa), obsługujących w sumie ponad 90 stacji, a kolejne dwie linie są w budowie. Podstawowa opłata za przejazd wynosi 5,40 R$ (czyli w okolicach 4 złotych), a bilet pozwala na dowolną liczbę przesiadek w obrębie sieci metra bez dodatkowych opłat. System działa codziennie od 4:40 rano do północy i integruje się – choć nie zawsze pod tą samą taryfą – z pociągami podmiejskimi CPTM oraz siecią autobusową.
Do płatności najwygodniej jest użyć karty Bilhete Único (miejskiej karty zbliżeniowej, doładowywanej na stacjach i w wybranych punktach), choć coraz częściej działają też płatności zbliżeniowe kartą bankową i kodami QR w aplikacji. Dla turysty spędzającego w São Paulo kilka dni to zdecydowanie wygodniejsze rozwiązanie niż kupowanie pojedynczego biletu papierowego za każdym razem.
Rio de Janeiro – mniejsza sieć, ale świetnie zintegrowana z innymi środkami transportu
Rio ma tylko dwie linie metra (formalnie działa też trzecia numeracja, ale linie 1 i 4 funkcjonują praktycznie jako jeden ciąg), obsługujące łącznie 41 stacji – to najmniejsza sieć spośród dużych brazylijskich metropolii, ale za to bardzo dobrze skomunikowana z resztą miasta. Bilet jednorazowy kosztuje 7,90 R$ (ok. 5,80 zł), co czyni rio de janeirowskie metro najdroższym w kraju pod względem pojedynczego przejazdu – ale w zamian dostajemy klimatyzowane, nowoczesne wagony i dobrze oznakowane, jasne stacje.
Prawdziwą siłą systemu w Rio jest integracja: na stacjach Central, Carioca i Cinelândia można przesiąść się na lekką kolej miejską VLT, na Vicente de Carvalho i Jardim Oceânico – na linie szybkiego autobusu BRT, a na Central, São Cristóvão i Maracanã – na pociągi podmiejskie SuperVia (bilet na SuperVia to osobna opłata, obecnie 7,60 R$, czyli ok. 5,55 zł, i cena ta pozostaje niezmieniona również w 2026 roku). Do tego z centralnych stacji łatwo dojść do przystanków kolejek linowych i promów. Do płatności służą karty RioCard i Jaé, ale tak jak w São Paulo – działają już też płatności kartą bankową i kodami QR.
Pozostałe miasta z metrem – Recife, Salvador, Brasília, Belo Horizonte, Fortaleza
W pozostałych pięciu miastach sieci metra są znacznie skromniejsze niż w São Paulo czy Rio, ale wciąż warto z nich korzystać, jeśli akurat prowadzą tam, gdzie chcesz dotrzeć – to zwykle szybsza i spokojniejsza opcja niż stanie w korku autobusem. W praktyce dla turysty oznacza to jedno: przed wyjazdem do konkretnego miasta warto sprawdzić aktualną mapę linii metra (najlepiej na stronie lokalnego operatora), bo w przeciwieństwie do São Paulo czy Rio, gdzie metro pokrywa sporą część atrakcji turystycznych, w mniejszych sieciach łatwiej o sytuację, w której dworzec metra jest kilka kilometrów od celu podróży – i tak czy inaczej skończysz na Uberze albo autobusie.
Autobusy miejskie – tańsze, wolniejsze, ale wszędobylskie
Jeśli metro jest luksusem dostępnym tylko w kilku miastach, autobus jest demokratyczną podstawą brazylijskiego transportu publicznego – jeździ dosłownie wszędzie, także tam, gdzie nigdy nie dotrze żadna szyna. Cena i tak jest z reguły niższa niż bilet metra, ale kosztem tego płaci się czasem – korki w brazylijskich miastach, zwłaszcza w godzinach szczytu, potrafią wydłużyć krótki, kilkukilometrowy odcinek do ponad godziny.
Mechanika korzystania z autobusu w większości brazylijskich miast jest podobna: wsiada się z reguły przednimi drzwiami, płaci kierowcy gotówką albo – częściej – przykłada kartę miejską (Bilhete Único w São Paulo, RioCard albo Jaé w Rio, podobne systemy kart w innych miastach) do czytnika przy wejściu, a wysiada tylnymi drzwiami. W praktyce dla turysty najwygodniejsze jest dokupienie takiej karty na kilka dni pobytu, zamiast szukania drobnych na każdy kurs – zwłaszcza że kierowcy nie zawsze chętnie wydają resztę z większych banknotów.
Warto też liczyć się z tłokiem, zwłaszcza w godzinach szczytu w dużych miastach – brazylijskie autobusy miejskie bywają przepełnione podobnie jak polskie tramwaje w największych korkach popołudniowych, a rozkłady jazdy traktuje się tu bardziej orientacyjnie niż co do minuty.
Curitiba – miasto, które wymyśliło nowoczesny transport autobusowy na nowo
Skoro mowa o autobusach, nie sposób pominąć jednego miasta, które zasługuje na osobny akapit: Curitiby, stolicy stanu Paraná. To właśnie tutaj, w 1974 roku, ruszył pierwszy na świecie system Bus Rapid Transit (BRT) w dzisiejszym rozumieniu tego słowa – Rede Integrada de Transporte (RIT), czyli Zintegrowana Sieć Transportowa.
Pomysł narodził się w ramach planu urbanistycznego miasta z 1968 roku, przygotowanego pod kierunkiem architekta i późniejszego burmistrza Curitiby, Jaime Lernera. Zamiast inwestować w drogie metro, którego miasto po prostu nie było w stanie sfinansować, Lerner postawił na system, który dziś wydaje się oczywisty, ale wtedy był rewolucyjny: przeszklone, rurowe wiaty przystankowe (tzw. estações tubo), w których pasażer płaci za bilet jeszcze przed wejściem do autobusu i wsiada od razu na poziomie podłogi pojazdu, bez schodków – dokładnie tak, jak w metrze. Do tego długie, przegubowe, a z czasem nawet dwuprzegubowe autobusy o dużo większej pojemności niż standardowe pojazdy, oraz wydzielone pasy ruchu, po których autobusy poruszają się bez utykania w korkach razem z samochodami.
Efekt tej kombinacji jest taki, że Curitiba osiąga przepustowość zbliżoną do metra, korzystając wyłącznie z autobusów – dziś system liczy sześć linii, 81 kilometrów tras i 21 głównych stacji, a korzysta z niego dziennie około 2,3 miliona pasażerów. W 1996 roku ONZ, na konferencji na temat osiedli ludzkich, nazwała Curitibę „najbardziej innowacyjnym miastem świata” – w dużej mierze właśnie za sprawą tego rozwiązania. Model Curitiby zainspirował potem podobne systemy BRT na całym świecie, między innymi w Bogocie (słynny TransMilenio), Limie i Dżakarcie. To trochę tak, jakby mniejsze polskie miasto wymyśliło rozwiązanie transportowe, które potem skopiowały metropolie na kilku kontynentach – i faktycznie, w przeliczeniu na wielkość, Curitiba i pod tym względem, i pod względem zieleni miejskiej, od dekad bywa stawiana za wzór urbanistyki w skali globalnej.
Uber i 99 – ulubiony sposób poruszania się klasy średniej i turystów
Trzecia, i dla wielu turystów najważniejsza, opcja to aplikacje przewozowe. Uber wszedł na brazylijski rynek w 2014 roku i szybko stał się tu jednym z największych rynków na świecie, ale ma poważną, lokalną konkurencję w postaci 99 – aplikacji brazylijskiej z pochodzenia, dziś należącej do chińskiego giganta DiDi. W wielu mniejszych miastach czy na obrzeżach metropolii to właśnie 99 bywa lepiej dostępna, bo ma tam po prostu więcej zarejestrowanych kierowców niż Uber.
Żadna z tych dwóch aplikacji nie stosuje sztywnego cennika – ceny zmieniają się dynamicznie w zależności od pory dnia, pogody (deszcz w Brazylii potrafi podbić ceny przejazdów naprawdę wyraźnie), godzin szczytu (zwykle 17:00–19:00) czy dużych wydarzeń, takich jak koncerty lub mecze. Najlepsza strategia to zainstalowanie obu aplikacji naraz i porównanie ceny za ten sam kurs przed zamówieniem – nie ma jednego, stałego zwycięzcy, a różnice bywają zauważalne z dnia na dzień.
Warto też wiedzieć, że w dużych miastach wciąż funkcjonują licencjonowane taksówki na liczniku (np. w Rio stawka startowa to obecnie 6,30 R,plus3,85R, plus 3,85 R ,plus3,85R za kilometr w dzień i 4,62 R$ za kilometr w nocy) – w praktyce jednak dla turysty aplikacja z góry pokazującą cenę i trasę jest zwykle wygodniejszym i bardziej przewidywalnym wyborem niż negocjowanie czy poleganie na liczniku.
Bezpieczeństwo przy zamawianiu przejazdu
Korzystanie z Ubera czy 99 jest w Brazylii uznawane za jedną z bezpieczniejszych form przemieszczania się, zwłaszcza po zmroku – wielu Brazylijczyków wybiera przejazd aplikacją nawet na krótkie dystanse wieczorem, zamiast iść pieszo nieznaną ulicą. Kilka zasad, których warto się trzymać:
Zawsze sprawdzaj zgodność trzech elementów przed wsiadaniem: numeru rejestracyjnego, modelu samochodu i zdjęcia kierowcy w aplikacji – wszystkie trzy powinny się zgadzać z tym, co widzisz na miejscu.
Czekaj na przejazd w środku (w kawiarni, hotelu, restauracji), a nie samotnie na ulicy, zwłaszcza wieczorem.
Udostępnij trasę przejazdu komuś zaufanemu bezpośrednio z poziomu aplikacji – obie aplikacje mają taką funkcję.
Nigdy nie korzystaj z ofert „podwiezienia” od nieznajomych kierowców podchodzących bezpośrednio na lotnisku czy dworcu, nawet jeśli twierdzą, że są z Ubera czy 99 – trzymaj cały proces zamawiania w aplikacji.
Jeśli podróżujesz sama, warto od razu na głos powiedzieć kierowcy (albo pokazać w telefonie), że ktoś na Ciebie czeka po drugiej stronie – to prosty, ale skuteczny sposób na odstraszenie ewentualnych problemów.
Porównanie: jak to sobie wyobrazić z polskiej perspektywy
Najłatwiej zrozumieć brazylijski system transportowy, myśląc o nim nie jako o jednym spójnym systemie (jak w większości polskich miast, gdzie bilet miejski działa tak samo w tramwaju, autobusie i czasem metrze), tylko jako o kilku osobnych warstwach, które trzeba świadomie ze sobą łączyć.
Metro w São Paulo czy Rio to trochę jak warszawskie metro – szybkie, przewidywalne, ale pokrywające tylko część miasta, więc i tak w pewnym momencie trzeba się przesiąść na coś innego. Autobus miejski to codzienność, jakiej Polak nie doświadczy nawet w największych korkach – w Rio czy São Paulo dystans, który w Polsce autobus pokonuje w 15 minut, w godzinach szczytu może zająć 45 minut czy godzinę. A Uber czy 99, w przeliczeniu na polskie realia, to trochę jak Bolt czy Uber w Warszawie, tylko używane znacznie częściej i przez znacznie szerszą grupę społeczną – nie jako alternatywa „od święta”, tylko jako codzienny, racjonalny wybór, zwłaszcza wieczorem.
Jeśli szukasz prostego przelicznika: metro tam, gdzie jest dostępne, jest zwykle tańsze niż podobny dystans Uberem, ale autobus bywa jeszcze tańszy niż metro – kosztem czasu i, w niektórych sytuacjach, komfortu. Wybór między tymi trzema opcjami to więc zawsze kompromis między ceną, czasem i wygodą, a nie jeden „najlepszy” sposób podróżowania.
Bezpieczeństwo w transporcie publicznym
Metro i autobus nie są sobie równe pod względem bezpieczeństwa – i warto o tym wiedzieć, zanim zaplanujesz trasę po mieście. Metro, ze względu na zamknięte stacje, monitoring i stały ruch pasażerów, uznawane jest za bezpieczniejszą opcję niż autobus, zwłaszcza w większych miastach, takich jak São Paulo, Rio de Janeiro czy Brasília.
W autobusach – szczególnie tych jadących z otwartymi oknami – warto uważać na telefon i inne wartościowe przedmioty trzymane blisko okna, bo zdarza się, że ktoś z zewnątrz, na przystanku albo nawet z chodnika przy wolno jadącym pojeździe, szybko wyrywa je z ręki. W zatłoczonych wagonach metra czy autobusach najlepiej trzymać torbę z przodu ciała (nerka albo torba na krzyż sprawdza się lepiej niż plecak na plecach) i po prostu zachowywać czujność – złodzieje kieszonkowi zwykle najpierw obserwują potencjalny cel, więc sama postawa osoby świadomej otoczenia bywa skutecznym odstraszaczem.
W wielu brazylijskich miastach, w tym w metrze São Paulo i Rio, w godzinach szczytu funkcjonują też oznaczone, różowe wagony przeznaczone wyłącznie dla kobiet (vagão rosa) – to odpowiedź na problem molestowania w zatłoczonych środkach transportu, o którym pisała nawet zagraniczna prasa. Jeśli podróżujesz sama i wolisz z takiej opcji skorzystać, szukaj oznaczeń na peronie i drzwiach wagonu.
Po zmroku, zwłaszcza jeśli nie znasz jeszcze dobrze danej dzielnicy, bezpieczniejszym wyborem od czekania samotnie na przystanku autobusowym jest zwykle przejazd Uberem czy 99 – to rada, którą regularnie powtarzają zarówno przewodniki dla turystów, jak i sami mieszkańcy dużych brazylijskich miast.
Ile to realnie kosztuje – przykładowy budżet dzienny na transport
Żeby lepiej wyobrazić sobie koszty, warto zestawić orientacyjny budżet na transport w ciągu jednego dnia zwiedzania dużego miasta, np. São Paulo czy Rio.
Wariant budżetowy (metro + autobus, karta miejska): dwa–trzy przejazdy metrem lub autobusem w ciągu dnia to koszt rzędu 15–20 R$ (11–15 zł), a przy karcie miejskiej korzystającej z ulg za przesiadki bywa to jeszcze taniej.
Wariant mieszany (metro w dzień, Uber wieczorem): do powyższej kwoty warto doliczyć jeden, dwa krótkie przejazdy Uberem czy 99 wieczorem, co w zależności od dystansu i pory (a więc i mnożnika cenowego) może kosztować od kilkunastu do kilkudziesięciu reali za kurs.
Wariant komfortowy (głównie Uber/99, sporadycznie metro): jeśli większość przejazdów odbywa się aplikacją, dzienny budżet na transport w obrębie jednego miasta może wynieść 60–100 R$ (44–73 zł) i więcej, w zależności od liczby i długości kursów oraz aktualnych mnożników cenowych.
Wszystkie te kwoty warto traktować orientacyjnie – ceny w aplikacjach przewozowych zmieniają się dynamicznie z dnia na dzień, a taryfy metra i autobusów, choć rzadziej, też bywają aktualizowane.
Najczęstsze błędy turystów
Kilka rzeczy regularnie komplikuje życie Polakom poruszającym się po raz pierwszy po brazylijskim mieście:
Zakładanie, że metro dojedzie wszędzie – nawet w São Paulo czy Rio spora część atrakcji i dzielnic pozostaje poza zasięgiem sieci metra, więc warto od razu sprawdzić, jak dojechać „ostatni kilometr” – pieszo, autobusem czy Uberem.
Brak karty miejskiej i szukanie drobnych na każdy kurs autobusem – zdecydowanie wygodniej jest dokupić kartę na kilka dni pobytu, niż za każdym razem liczyć na wydanie reszty przez kierowcę.
Trzymanie telefonu blisko otwartego okna w autobusie – to jeden z najprostszych sposobów, żeby stracić telefon w ciągu kilku sekund, zwłaszcza w zatłoczonych, wolno jadących pojazdach.
Poleganie na jednej aplikacji przewozowej – porównanie ceny w Uberze i 99 dla tego samego kursu zajmuje dosłownie kilkanaście sekund, a różnice bywają odczuwalne.
Wsiadanie do „taksówki” zaproponowanej przez nieznajomego na lotnisku – zawsze bezpieczniej zamówić przejazd przez aplikację albo skorzystać z oficjalnego, oznaczonego postoju taksówek.
Planowanie długich tras autobusem w godzinach szczytu – jeśli trasa jest długa, a czas się liczy, w godzinach 17:00–19:00 warto rozważyć metro (tam, gdzie jest dostępne) albo po prostu zaplanować przejazd na inną porę dnia.
Podsumowanie
Transport publiczny w brazylijskich miastach to nie jeden system, tylko trzy różne warstwy, które trzeba świadomie ze sobą łączyć – metro tam, gdzie w ogóle istnieje (a istnieje tylko w siedmiu stolicach stanowych), wszechobecny, tańszy, ale wolniejszy autobus, oraz Uber i 99, które dla wielu Brazylijczyków i turystów stały się dziś domyślnym wyborem, zwłaszcza po zmroku. Curitiba pokazuje przy tym, że brak metra wcale nie musi oznaczać gorszego transportu – jej system BRT z lat 70. był na tyle dobry, że skopiował go potem cały świat. Znajomość tych trzech warstw, zanim jeszcze wylądujesz w Brazylii, oszczędza sporo czasu, pieniędzy i niepotrzebnego stresu w pierwszych dniach podróży.
FAQ – najczęstsze pytania o transport publiczny w Brazylii
Które brazylijskie miasta mają metro? Obecnie metro działa w siedmiu stolicach stanowych: São Paulo, Rio de Janeiro, Recife, Salvador, Brasília, Belo Horizonte i Fortaleza. Nawet duże miasta, takie jak Curitiba czy Manaus, wciąż nie mają systemu metra.
Czy Uber jest bezpieczny w Brazylii? Tak, i jest to jedna z najczęściej polecanych opcji, zwłaszcza wieczorem – ważne jest jednak, żeby zawsze sprawdzić zgodność numeru rejestracyjnego, modelu samochodu i zdjęcia kierowcy z tym, co pokazuje aplikacja, oraz nie korzystać z „podwózek” proponowanych bezpośrednio przez nieznajomych, np. na lotnisku.
Uber czy 99 – co jest tańsze w Brazylii? Nie ma jednej, stałej odpowiedzi – obie aplikacje stosują dynamiczne ceny, które zmieniają się w zależności od pory dnia, pogody i popytu. Najlepszą strategią jest sprawdzenie ceny w obu aplikacjach dla tego samego kursu przed zamówieniem przejazdu.
Czy autobusy w Brazylii są bezpieczne dla turystów? Są bezpieczne, choć wymagają większej czujności niż metro – warto uważać na telefon i wartościowe przedmioty blisko otwartych okien oraz zachować standardową ostrożność w zatłoczonych pojazdach, szczególnie w godzinach szczytu.
Ile kosztuje przejazd metrem w São Paulo i Rio de Janeiro? W São Paulo podstawowa opłata za przejazd metrem wynosi 5,40 R$ (ok. 4 zł), a w Rio de Janeiro – 7,90 R$ (ok. 5,80 zł), co czyni je najdroższym metrem w kraju pod względem ceny pojedynczego biletu.
Czym jest system BRT w Curitibie i dlaczego jest tak znany? To pierwszy na świecie nowoczesny system szybkiego transportu autobusowego (Bus Rapid Transit), uruchomiony w 1974 roku – dzięki przeszklonym wiatom z przedpłatą biletów, długim, przegubowym autobusom i wydzielonym pasom ruchu osiąga przepustowość zbliżoną do metra. Zainspirował podobne systemy na całym świecie, m.in. w Bogocie, Limie i Dżakarcie.
Czy warto kupować kartę miejską, jeśli jestem w Brazylii tylko na kilka dni? Zdecydowanie tak – karta miejska (np. Bilhete Único w São Paulo czy RioCard w Rio) jest wygodniejsza niż szukanie drobnych na każdy kurs autobusem i często pozwala też na tańsze przesiadki między środkami transportu.
Czy w brazylijskim metrze są wagony tylko dla kobiet? Tak, w godzinach szczytu w metrze São Paulo i Rio de Janeiro funkcjonują oznaczone, różowe wagony przeznaczone wyłącznie dla kobiet (vagão rosa), będące odpowiedzią na problem molestowania w zatłoczonych środkach transportu.