Dilma Rousseff: historia pierwszej prezydentki Brazylii
Dilma Vana Rousseff (ur. 14 grudnia 1947 roku w Belo Horizonte) to brazylijska ekonomistka i polityczka Partii Pracujących (PT), pierwsza kobieta na urzędzie prezydenta Brazylii. Rządziła od 1 stycznia 2011 roku do 31 sierpnia 2016 roku, kiedy Senat odsunął ją od władzy w procesie impeachmentu. W młodości działała w lewicowym podziemiu przeciwko dyktaturze wojskowej, za co spędziła prawie trzy lata w więzieniu i była torturowana. Od 2023 roku kieruje Nowym Bankiem Rozwoju (NDB), nazywanym Bankiem BRICS, z siedzibą w Szanghaju.
1 stycznia 2011 roku Brazylijczycy usłyszeli w oficjalnym przemówieniu słowo, którego wcześniej nie używano w tym kontekście: presidenta. Dilma Rousseff od początku podkreślała, że woli żeńską formę tytułu, a nie presidente, i ta decyzja wywołała w Brazylii spór językowy, który w Polsce brzmi bardzo znajomo. Na zaprzysiężenie przyjechała prezydenckim Rolls-Royce'em Silver Wraith z 1952 roku, a wewnętrzny krąg jej ochrony tworzyły wyłącznie kobiety.
Jej biografia to w pigułce historia współczesnej Brazylii: od dyktatury wojskowej, przez demokratyzację i lata szybkiego wzrostu, aż po kryzys gospodarczy, aferę Lava Jato i polityczną polaryzację, która trwa do dziś. W tym poście opowiem Ci, kim jest Dilma Rousseff, skąd pochodzi, jak doszła do władzy, co zmieniła jako prezydentka, dlaczego straciła urząd i czym zajmuje się dzisiaj. Tam, gdzie historia jest sporna, przedstawię argumenty obu stron.
Dilma Rousseff w pigułce:
Kim jest: była prezydentka Brazylii (2011–2016), pierwsza kobieta na tym stanowisku, ekonomistka, polityczka Partii Pracujących (PT).
Pełne imię i nazwisko: Dilma Vana Rousseff.
Urodzona: 14 grudnia 1947 roku w Belo Horizonte w stanie Minas Gerais. We wrześniu 2026 roku ma 78 lat.
Pochodzenie: córka bułgarskiego imigranta Pedra Rousseffa (urodzonego jako Petar Rusew) i brazylijskiej nauczycielki Dilmy Jane Coimbry Silvy.
Znana z: walki z dyktaturą wojskową, prezydentury i impeachmentu w 2016 roku.
Obecnie: prezeska Nowego Banku Rozwoju (NDB, Bank BRICS), wybrana w 2023 roku i ponownie w 2025 roku na kolejne 5 lat.
Rodzina: córka Paula, urodzona w 1976 roku ze związku z prawnikiem i politykiem Carlosem Araújo.
Dzieciństwo i korzenie: córka bułgarskiego imigranta
Ojciec z Bułgarii
Ojciec Dilmy, Petar Rusew, był bułgarskim prawnikiem i działaczem komunistycznym. Z powodu prześladowań politycznych wyjechał z Bułgarii (biografowie podają różne daty, najczęściej 1929 rok), zostawiając tam ciężarną żonę. Jego syn Luben urodził się już po wyjeździe ojca. Petar mieszkał we Francji i w Buenos Aires, a w latach 30. trafił do Brazylii, gdzie przyjął imię Pedro i nazwisko Rousseff.
W Brazylii dorobił się jako przedsiębiorca: pracował m.in. w branży budowlanej i handlu nieruchomościami. Ożenił się z Dilmą Jane Coimbrą Silvą, nauczycielką pochodzącą z Nova Friburgo w stanie Rio de Janeiro, i zamieszkał w Belo Horizonte. Mieli troje dzieci: Igora, Dilmę Vanę i Zanę Lúcię. Pedro Rousseff zmarł w 1962 roku, zostawiając rodzinie kilkanaście nieruchomości.
Szkoła zakonna i polityczne przebudzenie
Dilma dorastała w zamożnej rodzinie z klasy średniej. Uczyła się w prywatnej szkole Colégio Nossa Senhora de Sion, prowadzonej przez zgromadzenie zakonne pochodzące z Francji. Przełom przyszedł w 1964 roku, gdy przeniosła się do publicznego liceum Colégio Estadual Central w Belo Horizonte, znanego z politycznie zaangażowanych uczniów.
W tym samym roku, 31 marca i 1 kwietnia 1964 roku, wojsko obaliło prezydenta João Goularta i rozpoczęło się 21 lat dyktatury wojskowej. Szesnastoletnia Dilma związała się wtedy z POLOP (Política Operária), małą organizacją marksistowską, która krytykowała zarówno reżim, jak i tradycyjną partię komunistyczną. O samej dyktaturze pisałam w osobnym poście o dyktaturze wojskowej w Brazylii 1964–1985.
Lata w podziemiu: walka z dyktaturą wojskową
COLINA i VAR-Palmares
Pod koniec lat 60., zwłaszcza po wprowadzeniu w grudniu 1968 roku Aktu Instytucjonalnego nr 5 (AI-5), który zawiesił wiele swobód obywatelskich, część lewicowej opozycji zeszła do podziemia i sięgnęła po walkę zbrojną. Dilma działała najpierw w organizacji COLINA (Comando de Libertação Nacional), a potem w VAR-Palmares (Vanguarda Armada Revolucionária Palmares). Grupy te przeprowadzały m.in. napady na banki w celu zdobycia pieniędzy na działalność.
Rola samej Dilmy jest do dziś przedmiotem sporu. Władze wojskowe przedstawiały ją jako jeden z „mózgów" organizacji, a wojskowy prokurator nazwał ją „Joanną d'Arc wywrotowców". Według dostępnych relacji zajmowała się sprawami politycznymi i organizacyjnymi, m.in. finansami i przechowywaniem broni. Rousseff zawsze zaprzeczała, że brała udział w akcjach zbrojnych, a część jej ówczesnych towarzyszy potwierdza, że jej działalność miała charakter polityczny. Spór wraca w każdej kampanii wyborczej: dla jednych była bojowniczką o demokrację, dla drugich członkinią organizacji stosujących przemoc.
W tym okresie poznała Carlosa Araújo, prawnika i działacza podziemia, z którym związała się na około 30 lat. Wcześniej, w 1967 roku, wyszła za mąż za Cláudia Galena Linharesa, również działacza lewicy.
Aresztowanie i tortury
16 stycznia 1970 roku Dilma została zatrzymana w São Paulo. Trafiła do siedziby Operação Bandeirante (OBAN), jednostki wojska i policji utworzonej do walki z opozycją, z której wkrótce powstał osławiony DOI-CODI. Jak zeznawała później przed komisjami badającymi zbrodnie dyktatury, przez 22 dni była przesłuchiwana i torturowana: bita, rażona prądem i wieszana na tzw. pau de arara (drążku, na którym zawieszano więźnia za zgięte nogi i ręce).
Sąd wojskowy skazał ją na 6 lat więzienia, a Najwyższy Sąd Wojskowy obniżył karę. Straciła też prawa polityczne. Była przetrzymywana w więzieniach w São Paulo, Rio de Janeiro i Minas Gerais, a na wolność wyszła pod koniec 1972 roku, po prawie trzech latach.
Temat ten wrócił w 2025 roku. 22 maja 2025 roku rządowa Komisja ds. Amnestii jednogłośnie uznała Dilmę Rousseff za ofiarę prześladowań politycznych (anistiada política), przyznała jej 100 tys. reali odszkodowania, czyli maksymalną kwotę przewidzianą w takich sprawach, i w imieniu państwa brazylijskiego przeprosiła ją za zbrodnie reżimu.
Porto Alegre: ekonomistka i technokratka
Nowe życie na południu
Po wyjściu z więzienia Dilma zamieszkała w Porto Alegre, stolicy stanu Rio Grande do Sul, gdzie odbywał karę Carlos Araújo. W 1977 roku ukończyła ekonomię na Uniwersytecie Federalnym Rio Grande do Sul (UFRGS). W 1976 roku urodziła się jej córka Paula. W 1979 roku dyktatura ogłosiła ustawę o amnestii, która pozwoliła wrócić do kraju wygnanym opozycjonistom i otworzyła drogę do stopniowej demokratyzacji.
PDT i stanowiska w administracji
Razem z Carlosem Araújo Dilma współtworzyła w Rio Grande do Sul struktury Demokratycznej Partii Pracy (PDT), partii założonej przez Leonela Brizolę. Przez kolejne lata pełniła głównie funkcje urzędnicze i eksperckie, a nie wybieralne:
sekretarz finansów Porto Alegre w drugiej połowie lat 80.,
prezeska stanowej Fundacji Ekonomii i Statystyki (FEE) w latach 1991–1993,
sekretarz energii, górnictwa i komunikacji stanu Rio Grande do Sul w latach 1993–1994 i 1999–2002.
Zyskała opinię wymagającej, konkretnej menedżerki i specjalistki od energetyki. W 2001 roku przeszła do Partii Pracujących (PT). Z Carlosem Araújo rozstała się w 2000 roku. Zmarł w 2017 roku.
Droga do władzy: od ministerstwa do Pałacu Planalto
Ministra górnictwa i energii
Gdy w 2002 roku wybory prezydenckie wygrał Luiz Inácio Lula da Silva, powołał Dilmę na stanowisko ministry górnictwa i energii (2003–2005). Brazylia miała wtedy w pamięci kryzys energetyczny z 2001 roku, gdy z powodu suszy i niedoinwestowania wprowadzono racjonowanie prądu. W czasie jej urzędowania przyjęto nowy model regulacji sektora energetycznego i uruchomiono program Luz para Todos („Światło dla wszystkich"), doprowadzający prąd na obszary wiejskie. W latach 2003–2010 przewodniczyła też radzie administracyjnej państwowego koncernu naftowego Petrobras. O Luli pisałam w osobnym poście z serii o kandydatach na prezydenta.
Szefowa Casa Civil i „matka PAC"
W czerwcu 2005 roku rząd Luli wstrząsnęła afera mensalão, czyli comiesięcznych opłat dla deputowanych w zamian za głosowanie po myśli rządu. Stanowisko stracił szef kancelarii prezydenta José Dirceu, a jego miejsce zajęła Dilma, jako pierwsza kobieta na czele Casa Civil, jednego z najważniejszych urzędów w państwie. Koordynowała m.in. Program Przyspieszenia Wzrostu (PAC), wielki plan inwestycji infrastrukturalnych. Lula nazywał ją publicznie „matką PAC" (mãe do PAC).
Ponieważ Lula nie mógł kandydować na trzecią kadencję z rzędu, to właśnie Dilmę wskazał na swoją następczynię. Wielu komentatorów zwracało uwagę, że nigdy wcześniej nie startowała w wyborach.
Wybory 2010
Kampania szła pod hasłem Para o Brasil seguir mudando („Żeby Brazylia dalej się zmieniała"). W pierwszej turze, 3 października 2010 roku, Dilma zdobyła 46,91% głosów, a w drugiej turze, 31 października, pokonała Josého Serrę z PSDB, zdobywając 56,05% głosów (ok. 55,7 mln).
Prezydentura: pierwsza kadencja (2011–2014)
Najważniejsze decyzje i programy
Pierwsza kadencja była w dużej mierze kontynuacją polityki Luli, ale z własnymi akcentami. Wśród najważniejszych decyzji i programów były:
Brasil Sem Miséria (2011): program walki ze skrajnym ubóstwem, rozszerzający m.in. Bolsa Família,
kolejne etapy programu mieszkaniowego Minha Casa, Minha Vida i inwestycji PAC,
ustawa o dostępie do informacji publicznej (2011),
Narodowa Komisja Prawdy (ustawa z listopada 2011 roku), badająca naruszenia praw człowieka, zwłaszcza z czasów dyktatury. Swój raport końcowy przekazała prezydentce w grudniu 2014 roku,
ustawa o kwotach (2012), rezerwująca połowę miejsc na federalnych uczelniach dla absolwentów szkół publicznych, z uwzględnieniem kryteriów dochodowych i rasowych,
program Mais Médicos (2013), sprowadzający lekarzy, w tym z Kuby, do biednych i odległych gmin,
Marco Civil da Internet (2014), jedna z pierwszych na świecie ustaw o prawach użytkowników internetu,
ustawa o kobietobójstwie (2015), wprowadzająca do kodeksu karnego kwalifikowany typ zabójstwa kobiety ze względu na płeć.
W pierwszym roku rządów kilku ministrów straciło stanowiska w związku z zarzutami nieprawidłowości, co media nazwały „wielkim sprzątaniem" (faxina). W 2011 roku Forbes uznał Dilmę za trzecią najbardziej wpływową kobietę na świecie, po Angeli Merkel i Hillary Clinton.
Gospodarka: od wzrostu do spowolnienia
Rząd prowadził politykę nazywaną „nową matrycą gospodarczą" (nova matriz econômica): obniżki stóp procentowych, ulgi podatkowe dla wybranych branż, tańszy kredyt z banków publicznych i administracyjne obniżenie cen energii w 2013 roku. Zwolennicy podkreślali, że chroniło to zatrudnienie i dochody. Krytycy, w tym wielu ekonomistów, uważają, że ta polityka osłabiła finanse publiczne i przyczyniła się do późniejszej recesji.
Wzrost PKB wyraźnie zwolnił: z 2,7% w 2011 roku do 0,9% w 2012 roku, 2,3% w 2013 roku i ok. 0,5% w 2014 roku. Bezrobocie długo pozostawało jednak niskie.
Czerwiec 2013 i afera szpiegowska
W czerwcu 2013 roku, na początku Pucharu Konfederacji, na ulice brazylijskich miast wyszły setki tysięcy, a w szczytowym momencie ponad milion osób. Iskrą była podwyżka cen biletów komunikacji miejskiej w São Paulo, ale protesty szybko objęły korupcję, jakość szkół i szpitali oraz koszty budowy stadionów na Mistrzostwa Świata 2014. Poparcie dla rządu gwałtownie spadło.
W tym samym roku z dokumentów ujawnionych przez Edwarda Snowdena wynikało, że amerykańska NSA podsłuchiwała komunikację prezydentki i Petrobrasu. Dilma odwołała wizytę państwową w Waszyngtonie i skrytykowała inwigilację w przemówieniu na Zgromadzeniu Ogólnym ONZ. Pisałam o tym szerzej w poście o relacjach Brazylii i USA.
Wybory 2014: najbardziej wyrównana walka od lat
W 2014 roku Dilma ubiegała się o reelekcję. Kampania była wyjątkowo ostra, a w drugiej turze, 26 października, pokonała Aécia Nevesa z PSDB stosunkiem głosów 51,64% do 48,36%. Różnica wyniosła ok. 3,5 mln głosów. Opozycja od początku kwestionowała legitymację nowego rządu, a PSDB złożyła nawet wniosek o audyt wyniku wyborów.
Druga kadencja i impeachment (2015–2016)
Recesja i Lava Jato
Druga kadencja zaczęła się od kryzysu. Rząd zapowiedział cięcia wydatków, co rozczarowało część własnych wyborców, a gospodarka wpadła w jedną z najgłębszych recesji w historii kraju: PKB spadł o ok. 3,5% w 2015 roku i ok. 3,3% w 2016 roku. Bezrobocie rosło, a inflacja w 2015 roku przekroczyła 10%.
Jednocześnie trwało śledztwo Lava Jato („Myjnia samochodowa") dotyczące korupcji w Petrobrasie, które objęło polityków wielu partii, także koalicji rządowej. Dilma przewodniczyła radzie Petrobrasu w latach 2003–2010, ale nie postawiono jej zarzutów korupcyjnych. Opozycja zarzucała jej jednak odpowiedzialność polityczną. W 2015 roku poparcie dla rządu spadło w sondażach do poziomu jednocyfrowego, a w marcu 2015 i 2016 roku w całym kraju odbyły się wielkie demonstracje za odsunięciem jej od władzy.
Czym były „pedaladas fiscais"?
2 grudnia 2015 roku przewodniczący Izby Deputowanych Eduardo Cunha przyjął wniosek o impeachment złożony przez prawników Hélia Bicuda, Miguela Reale Júniora i Janainę Paschoal. Tego samego dnia deputowani PT zapowiedzieli, że poprą wszczęcie postępowania etycznego przeciwko niemu samemu, co krytycy impeachmentu uznali za motyw jego decyzji. Kilka miesięcy później Cunha stracił mandat, a w październiku 2016 roku został aresztowany w ramach śledztwa Lava Jato.
Ostatecznie oskarżenie dotyczyło dwóch rzeczy z 2015 roku:
Opóźnień w płatnościach dla Banco do Brasil w ramach Plano Safra, programu tanich kredytów dla rolników. Rząd zwlekał z przekazaniem bankowi należnych pieniędzy, co według oskarżenia było w praktyce niedozwoloną pożyczką od banku publicznego i poprawiało wynik budżetu na papierze. Takie manewry media nazwały pedaladas fiscais, czyli dosłownie „fiskalnym pedałowaniem".
Dekretów otwierających dodatkowe wydatki budżetowe bez zgody Kongresu, w czasie gdy rząd nie realizował celu fiskalnego zapisanego w ustawie.
Już wcześniej, w październiku 2015 roku, Trybunał Obrachunkowy (TCU) jednogłośnie zarekomendował odrzucenie sprawozdania z wykonania budżetu za 2014 rok, wskazując właśnie na pedaladas. W 2016 roku biegli Senatu uznali, że prezydentka podpisała trzy dekrety niezgodne z prawem, ale nie znaleźli jej osobistego działania w sprawie opóźnień w Plano Safra. Ocenę, czy było to przestępstwo, pozostawili senatorom.
Głosowania
17 kwietnia 2016 roku Izba Deputowanych zgodziła się na przekazanie sprawy do Senatu: 367 głosów za, 137 przeciw. Transmitowana na żywo sesja zapisała się w pamięci Brazylijczyków: deputowani dedykowali swoje głosy rodzinom, Bogu i swoim miastom. Jair Bolsonaro zadedykował swój głos pułkownikowi Carlosowi Albertowi Brilhante Ustrze, szefowi DOI-CODI w São Paulo w czasach dyktatury, instytucji, w której torturowano więźniów politycznych. O Bolsonaro pisałam w osobnym poście.
12 maja 2016 roku Senat, stosunkiem głosów 55 do 22, wszczął proces i zawiesił Dilmę w obowiązkach. Funkcję prezydenta przejął wiceprezydent Michel Temer z MDB.
31 sierpnia 2016 roku Senat odwołał ją z urzędu: 61 głosów za, 20 przeciw. W osobnym głosowaniu nie odebrano jej praw politycznych (42 głosy za, 36 przeciw, przy wymaganych 54), więc mogła dalej kandydować.
Dilma Rousseff była drugą głową państwa w Brazylii po 1988 roku, wobec której przeprowadzono impeachment. Wcześniej, w 1992 roku, proces objął Fernanda Collora, który zrezygnował z urzędu w dniu ostatecznego głosowania w Senacie.
Impeachment czy zamach stanu? Dwie perspektywy
Spór o ocenę 2016 roku do dziś dzieli Brazylijczyków.
Zwolennicy impeachmentu podkreślają, że:
proces przeprowadzono zgodnie z konstytucją, a nad jego przebiegiem czuwał Sąd Najwyższy, którego prezes przewodniczył ostatecznemu posiedzeniu Senatu,
TCU potwierdził naruszenie ustawy o odpowiedzialności fiskalnej, a biegli Senatu uznali trzy dekrety za niezgodne z prawem,
manewry budżetowe ukrywały prawdziwą sytuację finansów państwa w roku wyborczym,
kraj był w głębokiej recesji, a rząd utracił większość w Kongresie i zdolność rządzenia.
Przeciwnicy, w tym sama Dilma i PT, nazywają impeachment „zamachem stanu" (golpe) i argumentują, że:
podobne opóźnienia w płatnościach zdarzały się za wcześniejszych rządów i nie były traktowane jako przestępstwo,
biegli Senatu nie znaleźli osobistego działania prezydentki w sprawie Plano Safra,
na prawdziwe powody składały się kryzys polityczny, śledztwo Lava Jato i chęć odsunięcia PT od władzy,
już 1 września 2016 roku, dzień po impeachmencie, nowy rząd przyjął ustawę łagodzącą zasady wydawania dekretów o dodatkowych wydatkach.
W sierpniu 2023 roku Federalny Trybunał Regionalny 1. Regionu (TRF-1) jednogłośnie utrzymał umorzenie cywilnej sprawy o nadużycia administracyjne w związku z pedaladas, uznając, że nie wykazano umyślnego działania. PT uznała to za potwierdzenie swojej wersji. Prawnicy podkreślają jednak, że decyzja nie wpływa na impeachment: to osobne postępowanie, a impeachment był rozstrzygnięciem politycznym Kongresu.
Po impeachmencie: od porażki do Banku BRICS
Porażka w wyborach do Senatu
W 2018 roku Dilma kandydowała do Senatu w swoim rodzinnym stanie Minas Gerais. Mimo że długo prowadziła w sondażach, zajęła czwarte miejsce i nie zdobyła mandatu. W kolejnych latach była aktywna głównie jako komentatorka i uczestniczka międzynarodowych konferencji, a w 2022 roku wspierała kampanię Luli.
Prezeska Nowego Banku Rozwoju
24 marca 2023 roku, kilka miesięcy po powrocie Luli do władzy, Dilma została wybrana na prezeskę Nowego Banku Rozwoju (NDB). To instytucja założona w 2015 roku przez Brazylię, Rosję, Indie, Chiny i RPA, z siedzibą w Szanghaju, która finansuje projekty infrastrukturalne i zrównoważonego rozwoju w krajach rozwijających się. Z czasem dołączyły do niej kolejne państwa.
W marcu 2025 roku została ponownie wybrana na kolejne 5 lat. Zgodnie z zasadą rotacji kandydata na to stanowisko wskazywała wtedy Rosja, która zdecydowała się poprzeć Dilmę, a nie własnego kandydata. Brazylijskie media wiązały to m.in. z zachodnimi sankcjami nałożonymi na Rosję po inwazji na Ukrainę.
Jako prezeska NDB Dilma promuje finansowanie w walutach lokalnych zamiast w dolarze. Według jej wypowiedzi z dorocznego spotkania banku w Moskwie w maju 2026 roku ok. 46% operacji NDB odbywa się już w walutach krajów członkowskich. We wrześniu 2026 roku, po spotkaniu z Władimirem Putinem, brazylijskie media informowały o planach wznowienia finansowania projektów w Rosji w walutach lokalnych. Krytycy zwracają uwagę, że może to narazić bank na amerykańskie sankcje i utrudnić mu dostęp do zachodniego kapitału.
We wrześniu 2024 roku Xi Jinping wręczył jej Medal Przyjaźni, najwyższe chińskie odznaczenie państwowe dla cudzoziemców.
Dlaczego Dilma Rousseff wciąż jest ważna?
Postać Dilmy Rousseff pomaga zrozumieć kilka kluczowych tematów współczesnej Brazylii:
Pamięć o dyktaturze. Jej biografia łączy się z pytaniem, jak Brazylia rozlicza się z przeszłością. To ona powołała Komisję Prawdy, a w 2025 roku państwo oficjalnie ją przeprosiło.
Polaryzacja. Spór o impeachment z 2016 roku był jednym z momentów, od których zaczęła się głęboka polaryzacja między zwolennikami PT a jej przeciwnikami. W jej trakcie na krajową scenę wszedł też Jair Bolsonaro.
Kobiety w polityce. Brazylia wybrała prezydentkę wcześniej niż wiele krajów europejskich, ale kobiety wciąż stanowią mniejszość w Kongresie. O historii brazylijskiego ruchu kobiet pisałam w poście o feminizmie w Brazylii.
Brazylia na świecie. Jako prezeska Banku BRICS Dilma uosabia ambicje Brazylii, by odgrywać większą rolę w światowych finansach.
W 2026 roku, gdy Brazylia wybiera prezydenta, a Lula ubiega się o reelekcję, spór o 2016 rok wciąż wraca w debacie publicznej. Harmonogram wyborów opisałam w poście o wyborach prezydenckich w Brazylii 2026.
Dlaczego to powinno Was interesować?
Z polskiej perspektywy historia Dilmy ma kilka ciekawych punktów styku. Pierwszy to język: spór o słowo presidenta w Brazylii przypomina polskie dyskusje o feminatywach, takich jak „prezydentka", „ministra" czy „premierka". W Brazylii w 2012 roku przyjęto nawet ustawę, która nakazuje używać żeńskich form nazw zawodów i stopni w dyplomach wydawanych kobietom.
Drugi to kobiety u władzy. Polska miała już trzy premierki: Hannę Suchocką, Ewę Kopacz i Beatę Szydło, ale nigdy prezydentki. Brazylia, kraj często postrzegany jako bardzo tradycyjny, wybrała kobietę na najwyższy urząd już w 2010 roku.
Trzeci to wschodnioeuropejskie korzenie. Ojciec Dilmy był emigrantem z Bułgarii, a historia jego rodziny pokazuje, jak wielu Europejczyków szukało w Brazylii nowego życia w XX wieku, w tym także Polacy. O polskiej emigracji pisałam w poście o Polakach w Paranie.
Podsumowanie
Dilma Rousseff przeszła drogę od licealistki zaangażowanej w politykę, przez podziemie i więzienie w czasach dyktatury, pracę technokratki w Porto Alegre i ministerstwo w rządzie Luli, aż do prezydentury i impeachmentu. Dla jednych jest symbolem walki z dyktaturą i ofiarą politycznego zamachu, dla drugich prezydentką, która doprowadziła kraj do recesji i złamała zasady finansów publicznych. Niezależnie od oceny, jej historia to jeden z najważniejszych rozdziałów najnowszej historii Brazylii, a jako prezeska Banku BRICS wciąż odgrywa rolę na scenie międzynarodowej.
Pierwsza prezydentka Brazylii nie zniknęła z polityki. Przeniosła się tylko do Szanghaju.
Jeśli interesuje Cię brazylijska polityka, raz w miesiącu podsumowuję najważniejsze wydarzenia w newsletterze Brasletter, a na Instagramie @brazyliada na bieżąco pokazuję, czym żyje Brazylia w roku wyborczym.
FAQ: najczęściej zadawane pytania o Dilmę Rousseff
Kim jest Dilma Rousseff? To brazylijska ekonomistka i polityczka Partii Pracujących (PT), pierwsza kobieta na urzędzie prezydenta Brazylii (2011–2016). Wcześniej była ministrą górnictwa i energii oraz szefową kancelarii prezydenta Luli. Od 2023 roku kieruje Nowym Bankiem Rozwoju (Bankiem BRICS).
Ile lat ma Dilma Rousseff? Urodziła się 14 grudnia 1947 roku w Belo Horizonte, więc we wrześniu 2026 roku ma 78 lat.
Skąd pochodzi Dilma Rousseff? Urodziła się w Belo Horizonte w stanie Minas Gerais. Jej ojciec, Pedro Rousseff (Petar Rusew), był bułgarskim emigrantem, a matka, Dilma Jane Coimbra Silva, brazylijską nauczycielką.
Dlaczego Dilma Rousseff została odsunięta od władzy? 31 sierpnia 2016 roku Senat odwołał ją z urzędu stosunkiem głosów 61 do 20 za tzw. przestępstwa odpowiedzialności: opóźnienia w płatnościach dla Banco do Brasil w programie Plano Safra (pedaladas fiscais) i dekrety o dodatkowych wydatkach wydane bez zgody Kongresu. Jej zwolennicy nazywają impeachment zamachem stanu, przeciwnicy uważają go za zgodny z konstytucją.
Czy Dilma Rousseff była torturowana? Tak. Została aresztowana 16 stycznia 1970 roku w São Paulo za działalność w lewicowych organizacjach walczących z dyktaturą. Według jej zeznań przez 22 dni była torturowana w siedzibie Operação Bandeirante. W więzieniu spędziła prawie trzy lata. W 2025 roku państwo brazylijskie oficjalnie ją przeprosiło.
Czy Dilma Rousseff miała związek z aferą Petrobrasu? W latach 2003–2010 przewodniczyła radzie administracyjnej Petrobrasu, ale w śledztwie Lava Jato nie postawiono jej zarzutów korupcyjnych. Opozycja zarzucała jej odpowiedzialność polityczną za nadzór nad spółką.
Co robi dziś Dilma Rousseff? Jest prezeską Nowego Banku Rozwoju (NDB), nazywanego Bankiem BRICS, z siedzibą w Szanghaju. Wybrano ją w marcu 2023 roku, a w marcu 2025 roku ponownie, na kolejne 5 lat.
Dlaczego Dilma Rousseff mówiła „presidenta"? Wolała żeńską formę tytułu, presidenta, żeby podkreślić, że jest pierwszą kobietą na tym urzędzie. Forma ta jest poprawna w języku portugalskim, choć wywołała w Brazylii spór, podobny do polskich dyskusji o słowie „prezydentka".