Ary to duże, długoogoniaste papugi z Ameryki Południowej, a w Brazylii żyje ich według tamtejszych źródeł 13 gatunków, w tym dwa występujące tylko w tym kraju: ara Leara i ara Spixa. Ara hiacyntowa, największa z latających papug świata, jest klasyfikowana przez IUCN jako narażona (ponad 5 tys. ptaków żyje w rejonie Pantanalu), ara Leara jako zagrożona (2548 ptaków w 2024 roku), a ara Spixa wymarła na wolności w 2000 roku i wraca do natury dzięki programowi reintrodukcji.
Czy zdarzyło Ci się zobaczyć zdjęcie ogromnej, kobaltowo niebieskiej papugi z żółtą obwódką wokół oka, siedzącej na gałęzi w Pantanalu? Albo obejrzeć animację „Rio” o niebieskiej arze, która próbuje ocalić swój gatunek?
To nie jest hollywoodzka przesada. Ara Spixa, niebieska papuga, która zainspirowała filmowego bohatera, wymarła na wolności w 2000 roku, kiedy z brazylijskiej Caatingi (suchej formacji leśno-krzewiastej na północnym wschodzie kraju) zniknął ostatni znany dziki osobnik. Przez ponad 20 lat gatunek przetrwał wyłącznie dzięki ptakom z hodowli. Dziś ptaki z hodowli wracają do natury, a według brazylijskich mediów na wolności wykluły się już pierwsze pisklęta.
Ary to jedne z najbardziej rozpoznawalnych symboli Brazylii: kolorowe, inteligentne i głośne ptaki, które tworzą długotrwałe pary i żyją wiele lat. Jednocześnie to grupa, w której kilka gatunków balansuje na granicy zagrożenia.
W tym artykule sprawdzam, czym są ary, jakie gatunki żyją w Brazylii, dlaczego wiele z nich ma kłopoty i co dziś robi się, żeby je ocalić. Na końcu znajdziesz też praktyczne wskazówki, gdzie zobaczyć je na własne oczy.
Ary w Brazylii w pigułce:
Gatunki w Brazylii: 13 według brazylijskich źródeł (zależnie od tego, czy liczyć małe maracanã)
Największa: ara hiacyntowa, około 1 m długości i do ok. 1,6 kg
Endemity Brazylii: ara Leara (Bahia) i ara Spixa (Caatinga)
Zagrożenia: pożary i utrata siedlisk, handel dzikimi ptakami, niska rozrodczość
Gdzie zobaczyć: Pantanal (ara hiacyntowa), okolice Canudos w Bahii (ara Leara), Tijuca w Rio de Janeiro (ara niebiesko-żółta, od niedawna)
Ochrona: programy w Pantanalu, w Bahii i w Rio (Refauna) oraz reintrodukcja ary Spixa
Czym są ary? Podstawowe informacje
Ary (po portugalsku arara) to duże, długoogoniaste papugi z Ameryki Środkowej i Południowej. W Brazylii żyje ich wyjątkowo dużo: brazylijskie źródła mówią o 13 gatunkach, choć dokładna liczba zależy od tego, czy liczymy także małe ary, zwane maracanã. Dwa gatunki występują tylko w Brazylii: ara Leara i ara Spixa.
O innych brazylijskich zwierzętach pisałam w poście o zwierzętach Brazylii.
Czym różnią się od innych papug?
Rozmiar: największa z nich, ara hiacyntowa, ma około 1 metra długości i waży do około 1,6 kg. Inne duże gatunki mierzą zwykle od 80 do 90 cm. Dla porównania papużka falista ma około 18 cm.
Ogon: długi i zwężający się ku końcowi, często stanowi dużą część długości ciała.
Dziób: potężny i zakrzywiony. Ara hiacyntowa żywi się głównie twardymi orzechami palm acuri i bocaiuva, które bez trudu rozłupuje.
Wygląd: intensywne kolory (niebieski, czerwony, żółty, zielony), a u wielu gatunków naga skóra wokół oczu, która jest ich znakiem rozpoznawczym. U ary hiacyntowej jest żółta.
Inteligencja: ary uchodzą za jedne z najinteligentniejszych ptaków i potrafią naśladować dźwięki, choć zwykle mówią mniej niż niektóre inne papugi.
Pary: ary tworzą długotrwałe związki i są ptakami długowiecznymi, ale rozmnażają się wolno. Właśnie ta kombinacja czyni je tak wrażliwymi na kłusownictwo.
Najważniejsze gatunki ar w Brazylii
Statusy zagrożenia pochodzą z Czerwonej Listy IUCN (Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody) oraz z krajowej listy brazylijskiej. Obie klasyfikacje bywają różne i zmieniają się w czasie.
1. Ara hiacyntowa (Anodorhynchus hyacinthinus)
Największa z latających papug świata.
Wygląd: intensywnie kobaltowoniebieskie upierzenie, żółta skóra wokół oka i u nasady dzioba, długość około 1 metra, masa do około 1,6 kg.
Gdzie żyje: największy bastion to Pantanal, a mniejsze populacje występują też w Cerrado i w Amazonii. Ptaki żyją także w Boliwii i Paragwaju.
Liczebność: szacunki mówią o około 6,5 tys. ptaków, z czego ponad 5 tys. żyje w rejonie Pantanalu. Pod koniec lat 80. w Pantanalu było ich około 1500.
Status: IUCN klasyfikuje ją jako gatunek narażony (Vulnerable), a handel dzikimi ptakami jest zakazany przez konwencję CITES (załącznik I). W Brazylii ara zeszła z krajowej listy gatunków zagrożonych w 2014 roku, ale ostatnio znów się na niej znalazła, także jako narażona. Od 2025 roku jest symbolem stanu Mato Grosso do Sul.
Dlaczego jest zagrożona: pożary i utrata siedlisk, wąska dieta oparta na kilku gatunkach palm i bardzo niska rozrodczość (samica składa zwykle dwa jaja w cyklu).
2. Ara Leara (Anodorhynchus leari)
Bliska krewna ary hiacyntowej, ciemniejsza i mniejsza (około 70 cm), z żółtą skórą wokół oka i dzioba.
Gdzie żyje: wyłącznie w Caatindze w północno-wschodniej Bahii, więc jest gatunkiem endemicznym dla Brazylii. Znane są dwa miejsca lęgowe: Toca Velha w Canudos i Serra Branca w rezerwacie Raso da Catarina. Ptaki gniazdują w szczelinach piaskowcowych skał.
Historia odkrycia: opisano ją naukowo w 1856 roku na podstawie ptaków z europejskich kolekcji, ale przez ponad sto lat nikt nie wiedział, gdzie żyje na wolności. Miejsce jej występowania znaleziono dopiero w 1978 roku.
Liczebność: według danych CEMAVE (brazylijskiego ośrodka badań ptaków dzikich) w 2022 roku żyło ich 2273, a w 2024 roku 2548. W latach 90. było ich około 60.
Status: IUCN klasyfikuje ją jako gatunek zagrożony (Endangered), a w Brazylii jako narażony. W 2011 roku przestała być uznawana za krytycznie zagrożoną.
Dieta: podstawą jest owoc palmy licuri, po który ptaki potrafią codziennie lecieć nawet kilkadziesiąt kilometrów.
3. Ara Spixa (Cyanopsitta spixii)
Po portugalsku ararinha-azul, czyli „mała niebieska ara”. To gatunek o najbardziej dramatycznej historii.
Wygląd: błękitne upierzenie z szarawą głową, mniejsza od ary hiacyntowej i ary Leara.
Gdzie żyła: w wąskim rejonie wokół Juazeiro i Curaçá w północnej Bahii. Opisał ją na początku XIX wieku niemiecki przyrodnik Johann Baptist von Spix.
Status: wymarła na wolności w 2000 roku. Według brazylijskiego urzędu Ibama zadecydowały handel dzikimi zwierzętami i niszczenie siedlisk.
Nadzieja: w 2019 roku brazylijski ICMBio zawarł umowę z niemiecką organizacją ACTP, która opiekowała się dużą częścią światowej populacji. Ptaki z Niemiec przyleciały do Brazylii, a w 2022 roku pierwsze osobniki z hodowli wypuszczono w okolicach Curaçá (według ICMBio chodzi o 20 ptaków). Do ośrodka reintrodukcji trafiło dotąd łącznie 101 ptaków, czyli około jedna trzecia światowej populacji. Brazylijskie media informują, że w naturze wykluły się już pisklęta.
Wyzwanie: populacja hodowlana pochodzi od niewielu par, co oznacza problemy genetyczne, takie jak niepłodność i śmiertelność zarodków.
O Caatindze, w której żyją ary Spixa i Leara, pisałam w poście o Caatindze.
4. Ara niebiesko-żółta (Ara ararauna)
Najpowszechniejsza z dużych ar w Brazylii, znana też jako ara canindé.
Wygląd: niebieski grzbiet, skrzydła i ogon, żółty brzuch, zielone czoło i czarne gardło. Ma około 80 cm długości.
Gdzie żyje: w Amazonii, Cerrado i Pantanalu. Jest szeroko rozpowszechniona w Ameryce Południowej i globalnie nie jest uznawana za zagrożoną.
Ciekawostka: w 2025 i 2026 roku gatunek wraca do Rio de Janeiro, skąd zniknął ponad 200 lat temu. O tym pisze niżej w części o miejscach obserwacji.
5. Ara czerwona (Ara chloropterus)
W Brazylii nazywana też ararą czerwoną wielką albo zielonoskrzydłą.
Wygląd: czerwone ciało i zielone skrzydła. Ma około 90 cm długości i waży do 1,7 kg.
Gdzie żyje: w lasach Ameryki Południowej, w Brazylii głównie w Amazonii.
Ciekawostka: gniazduje w jaskiniach skalnych i dziuplach, a czasem zajmuje te same miejsca co ary hiacyntowe.
W Brazylii żyją też mniejsze ary maracanã, zwykle zielone, które również są częścią tej grupy.
Dlaczego ary są zagrożone? Główne przyczyny
Nie ma jednego winowajcy. Na los ar wpływa kilka czynników naraz, a część z nich wzmacnia się nawzajem.
1. Utrata siedlisk i pożary
Brazylijscy specjaliści jako główną przyczynę spadku liczebności ary hiacyntowej wskazują utratę siedlisk: pożary w Pantanalu oraz wycinkę lasów w Amazonii i w Cerrado. Pożar z sierpnia 2024 roku objął około 80% posiadłości Caiman w Mato Grosso do Sul, gdzie Instytut Arara Azul ma swoją bazę i gdzie działa największy naturalny ośrodek lęgowy tego gatunku. Według instytutu po wielkich pożarach wyraźnie spadła liczba par, które przystępują do rozrodu, a razem z nią sukces lęgowy.
To szczególnie bolesne z dwóch powodów:
ary hiacyntowe wybierają niewiele gatunków drzew do gniazdowania i żywią się głównie owocami kilku gatunków palm,
sezon lęgowy (od sierpnia do października) przypada na porę suchą, czyli na czas, kiedy w Pantanalu najczęściej wybuchają pożary.
Podobnie jest w Bahii, gdzie ara Leara jest silnie związana z palmą licuri, a ara Spixa gniazdowała w dziuplach starych drzew. Bez odpowiednich drzew i palm nie ma gniazd ani pożywienia.
O Cerrado pisałam w poście o brazylijskiej sawannie, a o Amazonii w poście o Amazonii brazylijskiej.
2. Handel dzikimi ptakami
Handel miał ogromny wpływ na ary przede wszystkim w XX wieku. W latach 80. z natury wyłowiono około 10 tys. ar hiacyntowych, a w 1990 roku liczbę ptaków szacowano już tylko na około 1500. W tamtych dekadach jeden ptak mógł przynieść łapaczowi ponad 12 tys. dolarów amerykańskich. Ara Spixa wymarła na wolności między innymi właśnie przez nielegalne odławianie.
Dziś ara hiacyntowa jest objęta konwencją CITES (załącznik I), która w praktyce zakazuje handlu komercyjnego. Współczesne oceny mówią, że handel nie jest już głównym zagrożeniem dla całej populacji, ale wciąż pojawiają się przypadki przemytu pojedynczych ptaków oraz tak zwanego „prania” jaj pod przykrywką legalnej hodowli. W przypadku ary Leara ICMBio zalicza do zagrożeń także działalność handlarzy i kolekcjonerów.
3. Niska rozrodczość
Ary rozmnażają się wolno. Samica ary hiacyntowej składa zwykle około dwóch jaj w cyklu, a pisklęta długo zostają pod opieką rodziców. Ponieważ ary żyją długo i tworzą trwałe pary, utrata dorosłego ptaka oznacza utratę wielu lat potencjalnego rozrodu. Populacja odbudowuje się więc znacznie wolniej, niż ubywa ptaków.
4. Konflikty z rolnikami i nowe inwestycje
W Bahii ary Leara żywią się także kukurydzą z pól, co prowadzi do konfliktów z rolnikami. Pomagają programy rekompensat i alternatywne źródła dochodu dla mieszkańców. Eksperci zwracali też uwagę na ryzyko związane z planowanym kompleksem wiatraków w pobliżu Canudos, bo ary pokonują dziennie duże odległości.
5. Słaba różnorodność genetyczna populacji hodowlanej
W przypadku ary Spixa problemem jest nie tylko natura, ale i historia. Populacja hodowlana pochodzi od niewielkiej liczby ptaków wyłowionych z przyrody, co przekłada się na niepłodność, śmiertelność zarodków i deformacje piskląt. To jeden z powodów, dla których program reintrodukcji wymaga tak starannego zarządzania.
Głównym zagrożeniem nie jest tu naturalny drapieżnik, tylko skutek działania człowieka: zmiana krajobrazu, kłusownictwo i ogień.
Programy ochrony: czy jest szansa na ocalenie?
Tak, i to jest jedna z lepszych wiadomości z brazylijskiej ochrony przyrody. Sukcesy są realne, ale wymagają lat pracy, pieniędzy i zaangażowania lokalnych społeczności.
1. Projekt Arara Azul (Pantanal)
Instytut Arara Azul od 1990 roku monitoruje ary hiacyntowe w Pantanalu, a jego baza działa w posiadłości Caiman w stanie Mato Grosso do Sul, uznawanej za największy naturalny ośrodek lęgowy tego gatunku. Jak działa program:
instaluje sztuczne gniazda, bo naturalnych dziupli z roku na rok jest mniej,
monitoruje gniazda i zdrowie ptaków,
współpracuje z właścicielami farm, którzy chronią ary na swoich terenach (w jednym ze zestawień mowa o setkach gniazd na kilkudziesięciu farmach w okolicach Miranda, Aquidauana i Bonito),
prowadzi edukację i turystykę przyrodniczą, która finansuje ochronę,
organizuje akcje nauki obywatelskiej, na przykład „Big Day das Araras Azuis”, czyli wspólne liczenie ar przez obserwatorów z Brazylii, Boliwii i Paragwaju.
Efekt: pod koniec lat 80. w Pantanalu było około 1500 ar hiacyntowych, a dziś to ponad 5 tys. Nie znaczy to jednak, że problem zniknął. Po pożarach z ostatnich lat gatunek wrócił na krajową listę zagrożonych i instytut ostrzega, że spadła liczba par lęgowych.
2. Ochrona ary Leara w Bahii
Fundacja Biodiversitas prowadzi Stację Biologiczną Canudos, w której znajduje się Toca Velha, czyli skalna ściana ze szczelinami, gdzie ary gniazdują i nocują. Razem z ICMBio, organizacjami partnerskimi i finansowaniem z zagranicy (w tym Fundacji Loro Parque) program obejmuje monitoring populacji, ochronę miejsc żerowania i noclegowisk, edukację oraz działania z lokalnymi rolnikami. Wynik: z około 60 ptaków w latach 90. do ponad 2,5 tys. w 2024 roku.
3. Reintrodukcja ary Spixa
Program prowadzi ICMBio z niemiecką organizacją ACTP. Ptaki z hodowli przechodzą kwarantannę i adaptację w ośrodku w Curaçá (Bahia), a potem są stopniowo wypuszczane. Rząd stworzył tam dwa obszary chronione: rezerwat dzikiej przyrody i obszar ochrony środowiska. Lokalna społeczność angażuje się w ochronę, a część właścicieli ziem przekazała tereny pod projekt.
Co wiemy: ptaki z hodowli żyją na wolności, a w naturze wykluwają się pisklęta. Czego jeszcze nie wiemy: czy populacja utrzyma się bez ciągłego wsparcia. To wciąż bardzo wczesny etap.
4. Refauna w Rio de Janeiro
Refauna to program odbudowy fauny w Lesie Atlantyckim, prowadzony przy wsparciu ICMBio. W czerwcu 2025 roku do Parku Narodowego Tijuca trafiły cztery ary niebiesko-żółte (gatunek wyginął w Rio ponad 200 lat temu, a ostatnią obserwację z wolności odnotowano w 1818 roku). Po okresie adaptacji trzy samice wypuszczono w styczniu 2026 roku. Celem projektu jest wypuszczenie 50 ar w ciągu pięciu lat, a ptaki są monitorowane (mają obroże, obrączki i mikroczipy). Ary pomagają też w rozsiewaniu nasion, więc odbudowują funkcje lasu.
O Lesie Atlantyckim pisałam w poście o Mata Atlântica.
5. Państwowa ochrona: ICMBio i CEMAVE
ICMBio (Instytut Chico Mendes ochrony różnorodności biologicznej) to brazylijski urząd odpowiedzialny za parki narodowe i inne obszary chronione. Razem z CEMAVE, czyli krajowym ośrodkiem badań i ochrony ptaków dzikich, prowadzi krajowe plany ochrony gatunków, liczenie populacji i program reintrodukcji ary Spixa. W przypadku ary Leara to właśnie liczenia CEMAVE dostarczają danych o wzroście populacji.
Jak możesz pomóc?
Nigdy nie kupuj dzikiej ary. Jeśli rozważasz papugę, wybieraj tylko legalną hodowlę z dokumentami albo adopcję z organizacji, które się tym zajmują.
Wspieraj organizacje, które chronią ary, na przykład Instytut Arara Azul, Fundację Biodiversitas albo Refauna.
Jeśli jedziesz do Brazylii, wybieraj odpowiedzialną turystykę przyrodniczą, która finansuje ochronę.
Zgłaszaj obserwacje ar: w Rio Refauna prosi o zdjęcia i filmy przez media społecznościowe i aplikację SISS-Geo, a Instytut Arara Azul organizuje liczenie ar.
Opowiadaj o tym dalej: wiele osób nie wie, że ary w Brazylii nadal są w tarapatach.
Gdzie zobaczyć ary w Brazylii?
Jeśli kiedyś będziesz w Brazylii, zobaczenie ary na wolności to jedno z najbardziej niezapomnianych doświadczeń przyrodniczych. Najlepszy wybór zależy od tego, który gatunek Cię interesuje.
1. Pantanal: ara hiacyntowa
Pantanal to najlepsze miejsce w Brazylii, by zobaczyć arę hiacyntową, bo tu żyje jej największa populacja, a otwarta przestrzeń ułatwia obserwację. Są dwa główne kierunki:
Pantanal Północny (Mato Grosso): droga Transpantaneira, licząca około 145 km, prowadzi z Poconé do Porto Jofre. Najlepiej jechać o świcie, między 5:00 a 7:00, albo od około 17:00. To region znany przede wszystkim z obserwacji jaguarów, a ary również często pojawiają się na trasie. W okolicach Barão de Melgaço (Mato Grosso) Instytut Arara Azul wskazuje największe skupisko ar żyjących na wolności.
Pantanal Południowy (Mato Grosso do Sul): okolice Miranda i Aquidauana, a także posiadłość Caiman, gdzie działa baza Instytutu Arara Azul. Instytut organizuje wizyty przy gniazdach. Instytut ma też zarejestrowane gniazda na farmach w okolicach Bonito.
Najlepszy czas to pora sucha (na przykład czerwiec), kiedy łatwiej poruszać się po Pantanalu, a zwierzęta gromadzą się w otwartych miejscach. Nie podaję procentowych szans zobaczenia ary, bo nikt nie jest w stanie ich rzetelnie obiecać, ale na tych trasach jest to jeden z najczęściej obserwowanych gatunków.
2. Caatinga w Bahii: ara Leara
Ara Leara to jeden z najrzadszych widoków w Brazylii. Dobrym miejscem jest Stacja Biologiczna Canudos z Toca Velha, gdzie prowadzony jest program turystyki ornitologicznej. Zobaczysz tam słynne poranne wyloty ar ze skalnych szczelin, a stacja oferuje także noclegi. Według jednego z przewodników wejście do Toca Velha kosztuje około 150 reali od osoby i obejmuje licencjonowanego przewodnika, ale przed wyjazdem sprawdź aktualne ceny i zasady wizyt na stronie fundacji Biodiversitas. Obowiązuje dyskretny ubiór, żeby nie płoszyć ptaków.
3. Rio de Janeiro: ara niebiesko-żółta w Tijuce
Tak, ary znów latają nad Rio, ale to wyjątkowa historia, a nie dzikie stado, które żyło tu od zawsze. Gatunek wyginął w tym rejonie ponad 200 lat temu, a w styczniu 2026 roku w Parku Narodowym Tijuca wypuszczono pierwsze trzy samice w ramach programu Refauna. Ptaków jest jeszcze mało, więc spotkanie nie jest gwarantowane. Jeśli zobaczysz arę, nie karm jej. Refauna prosi o zgłaszanie obserwacji ze zdjęciami przez media społecznościowe, WhatsApp lub aplikację SISS-Geo.
4. Amazonia
W Amazonii żyje wiele gatunków ar, ale w gęstym lesie zobaczenie ich jest trudniejsze niż na otwartych terenach Pantanalu. Najlepiej korzystać z lokalnych przewodników i planować wyjazdy tak, żeby być na miejscu o świcie.
5. Zoo i ośrodki ochrony
Jeśli nie masz możliwości wyjazdu w głąb kraju, ary zobaczysz w Parque das Aves w Foz do Iguaçu, w Zoo w São Paulo (tam urodziły się niedawno pisklęta ary Leara) czy w BioParque do Rio. To jednak zupełnie inne doświadczenie niż spotkanie dzikich ptaków.
Jeśli planujesz całą podróż po Brazylii, a nie tylko spotkanie z arami, zajrzyj do mojego e-booka „Brazylia dla początkujących”, w którym znajdziesz podstawy planowania wyjazdu.
Ciekawostki o arach
1. Mają bardzo głośny głos
Ary są głośne, a ich krzyk niesie się na duże odległości. Komunikują się w parach i grupach, oznaczają terytorium i ostrzegają przed zagrożeniem. O świcie i o zmierzchu w miejscach ich spotkań panuje prawdziwy koncert.
2. Niektóre jedzą glinę
W części Amazonii ary zbierają się przy glinianych ścianach nad rzekami i jedzą glinę. Naukowcy nadal dyskutują, dlaczego: często wskazuje się na neutralizowanie toksyn z nasion i owoców oraz uzupełnianie minerałów, takich jak sód.
3. Specjaliści od jednego pokarmu
Ara hiacyntowa żywi się głównie orzechami palm acuri i bocaiuva, a ara Leara jest tak związana z palmą licuri, że potrafi dla niej codziennie pokonywać dziesiątki kilometrów. Zmiana w jednym gatunku rośliny może więc zdecydować o losie całej populacji.
4. Ptak, którego dom był tajemnicą
Ara Leara była znana z europejskich kolekcji od połowy XIX wieku, ale przez ponad sto lat nikt nie wiedział, skąd pochodzi. Jej siedlisko w Bahii znaleziono dopiero w 1978 roku.
5. Długie życie
Ary żyją długo, a w niewoli często kilkadziesiąt lat, choć dokładne liczby zależą od gatunku i opieki. Najstarsza znana ara Spixa dożyła 40 lat, co pokazuje, jak długą przyszłość mogą mieć ptaki objęte programem hodowlanym.
Podsumowanie: czy ary mają przyszłość?
To zależy od tego, co wydarzy się z ich siedliskami, i od naszych decyzji. Ary przetrwały miliony lat ewolucji, ale w ostatnich dekadach dużo zagrożeń dołożył człowiek. Dobra wiadomość jest taka, że dobrze zaplanowane programy ochrony działają.
Plusy:
liczba ar hiacyntowych w Pantanalu wzrosła z około 1500 pod koniec lat 80. do ponad 5 tys.,
populacja ary Leara urosła z około 60 ptaków w latach 90. do ponad 2,5 tys. w 2024 roku,
ara Spixa, uznana za wymarłą na wolności, znów żyje w Caatindze, a w naturze wykluwają się pisklęta,
ary wracają do Rio de Janeiro dzięki programowi Refauna,
coraz więcej osób angażuje się w ochronę, także dzięki nauce obywatelskiej.
Minusy:
pożary w Pantanalu zmniejszają liczbę par lęgowych, a ara hiacyntowa wróciła na krajową listę gatunków zagrożonych,
wylesianie trwa w Amazonii i w Cerrado,
ara Spixa nadal zależy od ptaków z hodowli i wymaga wieloletniego wsparcia,
handel dzikimi ptakami, choć dziś mniejszy niż w latach 80., nie zniknął,
finansowanie ochrony jest ograniczone.
Co możesz zrobić: nie kupuj dzikich ar, wspieraj organizacje, które je chronią, i wybieraj odpowiedzialną turystykę przyrodniczą.
Jeśli kiedyś zobaczysz arę hiacyntową lecącą nad Pantanalem, zrozumiesz, dlaczego warto o nie walczyć.
Ary przetrwały miliony lat, ale ich przyszłość zależy teraz od tego, czy zostanie dla nich las, palmy i spokojne gniazda.
Raz w miesiącu piszę o Brazylii w newsletterze Brasletter, a na Instagramie @brazyliada pokazuję więcej mojego codziennego polsko-brazylijskiego życia.
FAQ: najczęściej zadawane pytania
1. Czy ary są zagrożone wyginięciem?
To zależy od gatunku. IUCN klasyfikuje arę hiacyntową jako narażoną, a arę Leara jako zagrożoną. Ara Spixa wymarła na wolności w 2000 roku i jest reintrodukowana z hodowli. Ary niebiesko-żółte i czerwone w skali globalnej nie są uznawane za zagrożone, choć lokalnie tracą siedliska.
2. Gdzie można zobaczyć ary w Brazylii?
Najlepszym miejscem do obserwacji ary hiacyntowej jest Pantanal, na przykład trasa Transpantaneira w Mato Grosso albo okolice Miranda w Mato Grosso do Sul. Ary Leara zobaczysz w okolicach Canudos w Bahii, a ary niebiesko-żółte, wypuszczane od niedawna, w Parku Narodowym Tijuca w Rio de Janeiro. W Amazonii także żyją ary, ale trudniej je zobaczyć w gęstym lesie.
3. Dlaczego ary jedzą glinę?
Naukowcy nadal to badają. Najczęściej wskazuje się, że glina pomaga neutralizować toksyny z nasion i owoców, a także uzupełnia minerały, takie jak sód. W części Amazonii ary zbierają się przy glinianych ścianach nad rzekami.
4. Czy można mieć arę jako zwierzę domowe?
Dzikich ptaków nie wolno odławiać ani kupować, bo handel nimi jest nielegalny i napędza kłusownictwo. Jeśli ktoś rozważa taką papugę, powinien sprawdzić lokalne przepisy i wybrać wyłącznie legalną hodowlę z dokumentami. Ary są duże, głośne i żyją wiele lat, więc to wieloletnie zobowiązanie.
5. Ile żyją ary?
Dokładne liczby zależą od gatunku i warunków. W niewoli ary żyją zwykle kilkadziesiąt lat, a najstarsza znana ara Spixa dożyła 40 lat. W naturze życie bywa krótsze z powodu zagrożeń.
6. Co stało się z arą Spixa?
Wymarła na wolności w 2000 roku, kiedy zniknął ostatni znany dziki osobnik z Caatingi w Bahii. Przez ponad 20 lat przetrwała tylko dzięki ptakom z hodowli. Od 2022 roku ptaki są wypuszczane w okolicach Curaçá, a w naturze wykluły się już pisklęta. Ta historia stała się inspiracją dla filmu „Rio”.
7. Dlaczego ary były tak cenne na czarnym rynku?
Bo są rzadkie, efektowne, inteligentne i długowieczne. W latach 70. i 80. jeden ptak mógł przynieść łapaczowi ponad 12 tys. dolarów amerykańskich. Dziś ara hiacyntowa jest objęta konwencją CITES (załącznik I), która w praktyce zakazuje handlu komercyjnego.
8. Czy ary tworzą pary na całe życie?
Ary tworzą długotrwałe pary. To jedna z cech, które razem z niską rozrodczością czynią je tak wrażliwymi na kłusownictwo i utratę dorosłych ptaków.