Mata Atlântica – zagrożony las deszczowy

Gdy myślisz o brazylijskich lasach deszczowych, pewnie od razu przed oczami masz Amazonię. I nic dziwnego – to największy las tropikalny na świecie. Ale Brazylia ma jeszcze jeden skarb, mniej znany, bardziej cichy, ale równie ważny. To Mata Atlântica – las atlantycki, który kiedyś rozciągał się wzdłuż całego wybrzeża, a dziś... przetrwał w zaledwie kilku skrawkach.

To nie tylko przyrodniczy raj, ale i przestrzeń życia dla milionów ludzi – i jedno z najbardziej zagrożonych środowisk naturalnych na świecie.

Co to jest Mata Atlântica?

Mata Atlântica to tropikalny las deszczowy, który ciągnął się wzdłuż całego wschodniego wybrzeża Brazylii – od stanu Rio Grande do Norte aż po Rio Grande do Sul. Sięgał też do Paragwaju i Argentyny.

To ekosystem pełen mgły, wilgoci i bioróżnorodności. Żyją tu jaguary, leniwce, kapibary, tukany, żaby, orchidee i drzewa o tysiącletnich korzeniach. Dla biologów to prawdziwa kopalnia cudów – wiele gatunków występuje tylko tutaj i nigdzie indziej na świecie.

Ale jest jeden problem: ponad 85% tego lasu już nie istnieje.

Co się stało z tym lasem?

Odpowiedź jest prosta – cywilizacja. To właśnie w regionie Mata Atlântica powstawały pierwsze portugalskie kolonie. Tu założono São Paulo, Rio de Janeiro, Salvador, Recife i wiele innych wielkich miast. To tu rozwijało się rolnictwo, przemysł i infrastruktura.

Lasy wycinano pod uprawy trzciny cukrowej, kawy, a później pod miasta i fabryki. Dziś większość populacji Brazylii mieszka właśnie na terenach dawnych lasów Atlantyckich.

Dlaczego Mata Atlântica jest tak ważna?

• Bioróżnorodność: To jeden z najbardziej różnorodnych biologicznie obszarów świata. Żyje tu ponad 20 000 gatunków roślin, z czego około 8 000 to endemity.

• Woda: Lasy chronią źródła wody pitnej dla milionów mieszkańców miast.

• Klimat: Drzewa magazynują dwutlenek węgla i wpływają na mikroklimat regionów.

• Piękno: To raj dla turystów, wspinaczy, miłośników trekkingu i fotografów przyrody.

Czy Mata Atlântica da się jeszcze uratować?

Tak – i to się już dzieje. Od kilkunastu lat trwa wielki wysiłek reforestacji, czyli ponownego zalesiania terenów, gdzie kiedyś rosły lasy. Fundacje, instytucje rządowe i społeczności lokalne sadzą miliony drzew rocznie.

W 2006 roku uchwalono „Lei da Mata Atlântica” – ustawę chroniącą pozostałości lasu. Dziś każde jego wycięcie wymaga specjalnego pozwolenia.

Ważną rolę odgrywa też turystyka ekologiczna – parki narodowe i rezerwaty przyciągają gości, a pieniądze z biletów wspierają ochronę środowiska.

Gdzie można zobaczyć Matę Atlânticę?

• Park Narodowy Serra do Mar (São Paulo): dzikie góry, wodospady, dżungla.

• Rezerwat Vale do Ribeira (São Paulo/Paraná): największy ciągły fragment lasu atlantyckiego.

• Park Itatiaia (Rio de Janeiro/Minas Gerais): pierwszy park narodowy Brazylii.

• Rezerwat Biosfery UNESCO – Mata Atlântica została uznana za jeden z najważniejszych ekosystemów na świecie.

To miejsca, gdzie możesz przejść się wśród mgły, posłuchać ptaków, dotknąć kory drzew starszych niż Brazylia jako państwo.

Co mówią Brazylijczycy?

Dla wielu z nich Mata Atlântica to nie tylko przyroda, ale element tożsamości kulturowej. W poezji, muzyce i literaturze często pojawia się jako symbol duchowej więzi z naturą – tej starej, pierwotnej, nieujarzmionej.

A dla mieszkańców wielkich miast to też przypomnienie: mimo betonowej dżungli, nadal jesteśmy częścią większego ekosystemu.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy można legalnie odwiedzać rezerwaty Mata Atlântica?
Tak! Wiele parków narodowych i rezerwatów ma ścieżki, przewodników, a nawet domki do wynajęcia. Ekoturystyka to świetny sposób na wspieranie ochrony lasu.

Czy las atlantycki to to samo co Amazonia?
Nie. To dwa różne ekosystemy – Amazonia leży głównie na północy Brazylii, Mata Atlântica na wschodzie i południu. Są równie ważne, ale zupełnie inne.

Czy Mata Atlântica istnieje też poza Brazylią?
Tak, małe fragmenty znajdują się także w Paragwaju i Argentynie, ale większość jest w Brazylii.

Czy można zobaczyć tam jaguary i tukany?
Tak, choć są trudne do wypatrzenia. Wiele gatunków żyje tylko w ukryciu. Ale z dobrym przewodnikiem masz szansę je usłyszeć lub zobaczyć ślady.

Jak mogę wspierać ochronę Mata Atlântica?
Możesz odwiedzać parki, wpłacać na fundacje, kupować lokalne produkty od firm ekologicznych i wspierać kampanie społeczne na rzecz reforestacji.