Brazylia jest jednym z założycieli BRICS i jedynym pełnoprawnym członkiem tego grupowania z Ameryki Łacińskiej. W 2025 roku przewodniczyła blokowi i gościła szczyt w Rio de Janeiro (6-7 lipca). Jej rola polega przede wszystkim na promowaniu reformy ONZ i instytucji finansowych, na dostarczaniu żywności i surowców (także do Chin) oraz na próbach utrzymania równowagi między wielkimi mocarstwami. BRICS nie jest sojuszem wojskowym ani unią gospodarczą: to forum, w którym decyzje zapadają w drodze konsensusu, a dla Brazylii jest jednym z kilku narzędzi polityki zagranicznej, obok Mercosuru, G20 i relacji z USA oraz Unią Europejską.
BRICS bywa opisywany jako „antyzachodni klub" skupiony wokół Chin i Rosji. Rząd w Brasílii przedstawia go inaczej: jako platformę, na której kraje rozwijające się mogą mówić głośniej o reformie światowego porządku. Brazylia jest jednym z najciekawszych przykładów tego sporu, bo siedzi przy jednym stole z Pekinem, Moskwą i Nowym Delhi, a jednocześnie pozostaje w sporze handlowym z Waszyngtonem i ma rozbudowane relacje z Europą.
W tym wpisie wyjaśniam, czym jest BRICS i kto do niego należy w 2026 roku, dlaczego Brazylia jest jego członkiem, co zrobiła podczas swojej prezydencji w 2025 roku i jakie są argumenty zwolenników oraz krytyków członkostwa.
Brazylia w BRICS w pigułce:
Status: członek założyciel (współpraca czterech państw BRIC zaczęła się w 2006 roku, pierwszy szczyt odbył się w 2009 roku)
Przewodnictwo: Brazylia w 2025 roku, Indie w 2026 roku, Chiny w 2027 roku
Szczyt w Rio de Janeiro: 6-7 lipca 2025 roku, pod hasłem współpracy Globalnego Południa i bardziej inkluzywnego zarządzania światem
Handel: Chiny odbierały 29,3% brazylijskiego eksportu w okresie styczeń-wrzesień 2025 (75,5 mld dolarów), USA 11,3%
Bank BRICS (NDB): siedziba w Szanghaju, kapitał autoryzowany 100 mld dolarów, od 2023 roku kieruje nim Brazylijka Dilma Rousseff
Waluta: Brazylia nie dąży do wspólnej waluty BRICS, stawia na rozliczenia w walutach lokalnych
Czym BRICS nie jest: sojuszem wojskowym, unią celną ani organizacją z traktatem i stałym sekretariatem
Czym jest BRICS i skąd się wziął?
Nazwę BRIC wymyślił w 2001 roku ekonomista Jim O'Neill z banku Goldman Sachs. Opisywał w ten sposób cztery szybko rosnące gospodarki: Brazylię, Rosję, Indie i Chiny. Na początku był to więc termin analityczny, a nie organizacja. W 2006 roku ministrowie spraw zagranicznych tych państw spotkali się przy okazji sesji ONZ w Nowym Jorku i to uznaje się za początek formalnej współpracy. Pierwszy szczyt przywódców odbył się w 2009 roku w Jekaterynburgu w Rosji, a w 2010 roku do grupy dołączyła RPA, stąd litera S na końcu skrótu.
Brazylia była w tym gronie od pierwszych chwil, a w 2006 i 2009 roku prezydentem był Lula. Szczyt w Fortalezie w 2014 roku, zorganizowany w Brazylii za rządów Dilmy Rousseff, zapisał się w historii podpisaniem umowy o utworzeniu Nowego Banku Rozwoju, o którym piszę niżej.
Czym BRICS nie jest?
Polskiemu czytelnikowi najłatwiej to zrozumieć przez porównanie. Polska należy do NATO, gdzie obowiązuje zasada wzajemnej obrony, i do Unii Europejskiej, z jednolitym rynkiem, wspólnym prawem i Trybunałem Sprawiedliwości. BRICS nie ma żadnego z tych elementów:
nie ma wspólnej obrony, a jego członkowie bywają ze sobą w sporach (Indie i Chiny mają zatarg graniczny, Iran i Arabia Saudyjska od lat rywalizują o wpływy w regionie)
nie ma wspólnego rynku ani wspólnych ceł
nie ma traktatu założycielskiego ani stałego sekretariatu, a przewodnictwo rotuje co roku
deklaracje przyjmowane są konsensusem, więc muszą być na tyle ogólne, żeby podpisały je wszystkie państwa
Jedyną formalną instytucją z własnym statutem jest Nowy Bank Rozwoju (NDB).
Kto należy do BRICS w 2026 roku?
Skład grupy zmieniał się szybko, więc w wielu tekstach znajdziesz nieaktualne informacje.
Pięciu założycieli: Brazylia, Rosja, Indie, Chiny i RPA
Rozszerzenie z 2023 roku: podczas szczytu w Johannesburgu zaproszono sześć państw: Argentynę, Egipt, Etiopię, Iran, Arabię Saudyjską i Zjednoczone Emiraty Arabskie. Egipt, Etiopia, Iran i ZEA dołączyły na początku 2024 roku. Argentyna odrzuciła zaproszenie po zmianie władzy (w grudniu 2023 roku)
Indonezja: dołączyła formalnie w styczniu 2025 roku
Arabia Saudyjska: to przypadek szczególny. Brazylijska prezydencja BRICS wymienia ją wśród 11 członków, ale według doniesień mediów saudyjskich Rijad nie potwierdził formalnie pełnego członkostwa i uczestniczy w pracach grupy jako kraj zaproszony. Tak było też podczas szczytu w Nowym Delhi we wrześniu 2026 roku
Kraje partnerskie: w 2024 roku, podczas szczytu w Kazaniu, utworzono kategorię partnera. Dziś należą do niej: Białoruś, Boliwia, Kuba, Kazachstan, Malezja, Nigeria, Tajlandia, Uganda, Uzbekistan i Wietnam
Dlatego pytanie „ile państw jest w BRICS?" ma dwie poprawne odpowiedzi: 10 pełnoprawnych członków, jeśli nie liczyć Arabii Saudyjskiej, albo 11, jeśli liczyć ją tak jak brazylijska prezydencja. Rozszerzenie bywa przedstawiane jako sukces („Globalne Południe zyskuje głos"), ale także jako problem: im więcej państw, tym trudniej o wspólne stanowisko.
Brazylia w liczbach: jak duży jest ten gracz?
Żeby ocenić rolę Brazylii, warto zobaczyć ją na tle partnerów.
Powierzchnia: ok. 8,5 mln km², czyli około 27 razy więcej niż Polska
Ludność: według szacunków IBGE (brazylijskiego urzędu statystycznego) 213,4 mln mieszkańców w 2025 roku, czyli ponad pięć razy więcej niż w Polsce. Spis powszechny z 2022 roku naliczył 203 mln osób
Gospodarka: według zestawienia firmy Austin Rating, opartego na prognozach MFW, Brazylia miała być w 2026 roku dziesiątą gospodarką świata (ok. 2,6 bln dolarów nominalnego PKB), po tym jak w latach 2024 i 2025 zajmowała jedenaste miejsce. Różne źródła podają nieco inne kwoty, więc traktuj to jako rząd wielkości
Udział w PKB świata: według MFW (kwiecień 2025), w parytecie siły nabywczej państwa BRICS wytwarzają około 40% światowego PKB. Udział Chin to 19,6%, Indii 8,5%, Rosji 3,5%, a Brazylii 2,4%
Z tych danych wynika coś, o czym w wielu tekstach się nie mówi: Chiny odpowiadają za niemal połowę łącznego PKB bloku (19,6 z 40,7 punktu procentowego, czyli ok. 48% w parytecie siły nabywczej), a w cenach bieżących ich przewaga jest jeszcze większa. Brazylia to około 6% gospodarki BRICS w parytecie siły nabywczej. Nie jest więc największym graczem w grupie, ale wyróżnia się powierzchnią, liczbą ludności i tym, że jako jedyny pełnoprawny członek reprezentuje Amerykę Łacińską.
Dlaczego Brazylia jest w BRICS?
Rząd w Brasílii i analitycy wskazują zwykle kilka powodów.
Reforma światowych instytucji
Brazylia od dziesięcioleci zabiega o stałe miejsce w Radzie Bezpieczeństwa ONZ, którą dziś tworzy pięć stałych członków: USA, Rosja, Chiny, Francja i Wielka Brytania. Wspólnie z Indiami, Niemcami i Japonią tworzy tzw. grupę G4, która popiera wzajemne starania o miejsca stałe. BRICS jest dla Brazylii jednym z forów, na których to postulat wraca. Deklaracja ze szczytu w Rio w 2025 roku powtórzyła poparcie dla zwiększenia roli państw rozwijających się, w tym Brazylii i Indii, w ONZ, a także dla zmiany układu głosów w Banku Światowym i MFW. Warto pamiętać, że poparcie zapisane w deklaracji BRICS nie jest decyzją ONZ.
Dywersyfikacja handlu
Od 2009 roku Chiny są największym partnerem handlowym Brazylii, wyprzedzając Stany Zjednoczone. Według danych opublikowanych przez branżowy portal Datamar, w okresie styczeń-wrzesień 2025 roku do Chin trafiło 29,3% brazylijskiego eksportu (75,5 mld dolarów), a do USA 11,3%. Chiny kupują około połowy brazylijskiego eksportu rolnego i około połowy produkcji przemysłu wydobywczego. Dla producentów soi, wołowiny i rudy żelaza to zasadniczy rynek. Członkostwo w BRICS nie jest warunkiem handlu z Chinami, ale zwolennicy uważają, że zacieśnia relacje i ułatwia dostęp do kolejnych rynków, takich jak Indie.
Głos Globalnego Południa
Brazylia chętnie występuje w roli państwa, które mówi w imieniu krajów rozwijających się. Przejawem tej strategii było uczynienie Globalnego Południa tematem przewodnim szczytu w Rio i ambicja, by kraje rozwijające się miały większy wpływ na zasady handlu, klimatu czy zarządzania sztuczną inteligencją.
Lawirowanie, a nie wybór strony
Rząd Luli podkreśla, że członkostwo w BRICS nie oznacza wyboru strony, i opisuje swoją politykę zagraniczną jako politykę bez automatycznych sojuszy. Zdaniem krytyków takie lawirowanie to ryzyko, bo żadna ze stron nie jest w pełni zadowolona. Zwolennicy odpowiadają, że to właśnie ono daje Brazylii pole manewru. Do tego sporu wracam w sekcji o argumentach obu stron.
Prezydencja Brazylii w 2025 roku i szczyt w Rio
Brazylia objęła przewodnictwo w BRICS 1 stycznia 2025 roku. Szczyt przywódców odbył się 6-7 lipca w Rio de Janeiro i, jak ujęto w jego haśle, miał dotyczyć wzmacniania współpracy Globalnego Południa oraz bardziej inkluzywnego i zrównoważonego zarządzania światem.
Sześć priorytetów
Brazylijska prezydencja wskazała sześć obszarów: zdrowie globalne, handel, inwestycje i współpracę finansową, zmiany klimatu, zarządzanie sztuczną inteligencją, reformę globalnej architektury bezpieczeństwa oraz rozwój instytucjonalny BRICS.
Kto przyjechał, a kogo zabrakło
Pierwszą rzeczą, o której pisały media, była nieobecność Xi Jinpinga. Prezydent Chin nie przyjechał do Rio, co było pierwszym takim przypadkiem od objęcia przez niego władzy w 2012 roku. Chiny reprezentował premier Li Qiang. Władimir Putin połączył się zdalnie z powodu nakazu aresztowania wydanego przez Międzynarodowy Trybunał Karny. Brazylia jest stroną Statutu Rzymskiego, więc teoretycznie musiałaby go zatrzymać. Wśród gości byli m.in. sekretarz generalny ONZ António Guterres i szefowie WTO oraz WHO.
Co przyjęto
Według relacji z obrad i analiz zwieńczeniem szczytu były:
Deklaracja z Rio, potwierdzająca współpracę w trzech filarach: polityczno-bezpieczeństwa, gospodarczo-finansowym i kulturalnym
osobna deklaracja o zarządzaniu sztuczną inteligencją, wzywająca ONZ do wiodącej roli w tworzeniu zasad
ramy wspólnych działań klimatycznych, przyjęte tuż przed COP30 w Belém
inicjatywa BRICS Multilateral Guarantees, czyli gwarancji inwestycyjnych dla projektów w krajach Globalnego Południa, wzorowana na gwarancjach Banku Światowego. Analitycy Atlantic Council uznali ją za najbardziej konkretny wynik szczytu
Jak oceniono szczyt
Oceny były powściągliwe. Analitycy Atlantic Council napisali, że większość rezultatów miała charakter deklaratywny, a nieobecność Xi i Putina podsyciła pytania o spójność bloku. Zwrócili też uwagę, że deklaracja nie wymieniła Stanów Zjednoczonych z nazwy, co wiązano z toczącymi się negocjacjami handlowymi poszczególnych członków z Waszyngtonem. Jednocześnie wspólny tekst udało się uzgodnić mimo różnic między członkami: znalazły się w nim zarówno wezwania do pokoju w Gazie, jak i potępienie bombardowań Iranu, członka BRICS, oraz ataków na rosyjską infrastrukturę cywilną.
Kolejne szczyty BRICS
Od 1 stycznia 2026 roku przewodniczą Indie. Kolejny szczyt odbył się 12-13 września 2026 roku w Nowym Delhi i zakończył się przyjęciem Deklaracji z Nowego Delhi, a w 2027 roku gospodarzem będą Chiny.
Jaką rolę Brazylia odgrywa w BRICS w praktyce?
Jedyny członek z Ameryki Łacińskiej
Brazylia jest jedynym pełnoprawnym członkiem z regionu. Wśród państw partnerskich są Boliwia i Kuba, ale Argentyna odrzuciła zaproszenie, a Wenezuela nie zdobyła poparcia Brazylii dla swojej kandydatury. W październiku 2024 roku, podczas szczytu w Kazaniu, Brazylia zablokowała wniosek Wenezueli. Doradca prezydenta Celso Amorim stwierdził, że Caracas naruszyła zaufanie partnerów. Wenezuela odwołała z Brazylii swojego ambasadora. Stosunki były już wcześniej napięte po lipcowych wyborach w Wenezueli: Lula nie uznał zwycięstwa Nicolása Maduro i domagał się publikacji oficjalnych wyników. To pokazuje, że Brazylia nie tylko korzysta z siły grupy, ale też ma w niej realny głos, a nawet prawo weta w sprawie przyjmowania nowych członków.
Hamulec dla najbardziej radykalnych pomysłów
Dwa wydarzenia pokazują, że Brazylia często ogranicza, a nie przyspiesza radykalne pomysły.
Wspólna waluta. W kwietniu 2023 roku w Szanghaju Lula poparł pomysł, by BRICS rozliczał handel w innych walutach niż dolar. W lutym 2025 roku, jak informował portal Intellinews, Brazylia zapowiedziała jednak, że podczas swojej prezydencji nie będzie dążyć do wspólnej waluty, tylko do ułatwienia rozliczeń w walutach lokalnych
Inicjatywa Pasa i Szlaku. W październiku 2024 roku, przed wizytą Xi Jinpinga w Brasílii, Celso Amorim ogłosił, że Brazylia nie przystąpi do chińskiej Inicjatywy Pasa i Szlaku, ale będzie szukać „synergii" między własnymi projektami infrastrukturalnymi a funduszami powiązanymi z chińskim programem. Brazylia była wtedy drugim państwem BRICS po Indiach, które odmówiło przystąpienia
Dostawca żywności i surowców
Brazylia jest największym producentem i eksporterem soi na świecie, a także największym producentem kawy. Należy też do czołówki eksporterów rudy żelaza, wołowiny i ropy naftowej. Dla BRICS, a zwłaszcza dla Chin i Indii, to kluczowe zaplecze żywnościowe i surowcowe. O tym, kto zabiega o dostęp do brazylijskich minerałów i dlaczego to jeden z najgorętszych tematów w relacjach Brazylii ze światem, wyjaśniłam w osobnym poście.
Mediator w wojnie w Ukrainie?
Brazylia nie przyłączyła się do sankcji wobec Rosji i od początku inwazji w 2022 roku powtarza, że chce być stroną, która pomaga w negocjacjach. W maju 2024 roku Brazylia i Chiny przedstawiły wspólny sześciopunktowy plan: m.in. deeskalacja, konferencja pokojowa uznana przez Rosję i Ukrainę, pomoc humanitarna i ochrona obiektów jądrowych. Zełenski nazwał ten plan destrukcyjnym. W czerwcu 2024 roku Brazylia nie podpisała komunikatu końcowego szczytu pokojowego w Szwajcarii. We wrześniu 2024 roku Lula powiedział, że Brazylia nie może uczestniczyć w wojnie i że ci, którzy chcą teraz z nią rozmawiać, mogli to zrobić przed jej wybuchem. W kwietniu 2023 roku, po jego wypowiedzi, że USA powinny przestać „zachęcać" do wojny, Biały Dom zarzucił Brazylii powtarzanie rosyjskiej i chińskiej propagandy.
Dla polskiego czytelnika, który mieszka w kraju frontowym wobec wojny, to wrażliwa kwestia. Zwolennicy brazylijskiego stanowiska twierdzą, że kraj spoza sojuszy może pełnić rolę pośrednika, krytycy, że neutralność wobec agresora przekłada się na jego legitymizację. Piszę o tym rzeczowo, bo to spór o dwie różne wizje polityki zagranicznej, a nie o fakty.
Klimat i Amazonia
Zmiany klimatu były jednym z sześciu priorytetów prezydencji, a szczyt w Rio odbył się w przededniu COP30 w Belém. Lula od lat próbuje przedstawiać Brazylię jako lidera klimatycznego Globalnego Południa, ale własne decyzje (zgoda na poszukiwania ropy u ujścia Amazonki tuż przed COP30) wywołały krytykę. Szczegóły tych sprzeczności opisałam w poście o COP30 w Belém oraz w poście o brazylijskiej Amazonii.
Bank BRICS (NDB): co robi i co daje Brazylii?
Nowy Bank Rozwoju został utworzony na mocy umowy podpisanej 15 lipca 2014 roku, a w życie weszła ona w lipcu 2015 roku. Siedzibą banku jest Szanghaj, a regionalne biuro działa w São Paulo. Kapitał autoryzowany wynosi 100 mld dolarów. Oprócz pięciu założycieli do banku dołączyły m.in. Bangladesz, ZEA i Egipt.
Od 24 marca 2023 roku prezeską banku jest Dilma Rousseff, była prezydentka Brazylii. W marcu 2025 roku wybrano ją na kolejną pięcioletnią kadencję. Pisałam o niej więcej w poście o Dilmie Rousseff. Według jej wypowiedzi z maja 2026 roku około 46% operacji banku odbywa się już w walutach krajów członkowskich.
Dla Brazylii bank jest źródłem finansowania. Przykładem jest 1,115 mld dolarów, które NDB ogłosił w maju 2024 roku na odbudowę stanu Rio Grande do Sul po powodziach.
Zwolennicy podkreślają, że NDB uzupełnia Bank Światowy i MFW, dając krajom rozwijającym się dodatkowe źródło pieniędzy. Krytycy zwracają uwagę, że bank ma siedzibę w Chinach, a wznowienie finansowania projektów w Rosji, o którym informowały we wrześniu 2026 roku brazylijskie media, może narazić go na amerykańskie sankcje i utrudnić dostęp do zachodniego kapitału.
BRICS a Stany Zjednoczone: cła i napięcia
Stosunki z USA to najtrudniejszy element układanki.
W lipcu 2025 roku prezydent Donald Trump nazwał BRICS grupą „antyamerykańską" i zagroził dodatkowym 10-procentowym cłem dla krajów, które przyłączają się do jej polityki. Nie znalazłam potwierdzenia, że ta zapowiedź weszła w życie w takiej formie. W tym samym miesiącu USA ogłosiły cła do 50% na brazylijskie towary. Oficjalnie uzasadniono je nie przynależnością do BRICS, lecz procesem Jaira Bolsonaro, zarzutami o cenzurę i atakami na instytucje demokratyczne. Część towarów, w tym kawę i wołowinę, później z ceł wyłączono. Rząd Luli odpowiedział hasłem obrony suwerenności. Szerzej opisałam tę historię w poście o relacjach Brazylii i USA.
Czy BRICS miał w tym sporze znaczenie? Zależy kogo zapytać. Zwolennicy członkostwa przekonują, że napięcie pokazuje, czemu Brazylia potrzebuje alternatyw dla jednego rynku. Krytycy twierdzą, że to właśnie bliskość z Chinami, Rosją i Iranem zwiększa ryzyko politycznych odwetów, w tym ceł.
Argumenty zwolenników i krytyków członkostwa
Zwolennicy
BRICS daje Brazylii miejsce przy stole z Chinami, Indiami i Rosją oraz platformę, na której może przedstawiać postulaty reformy ONZ, Banku Światowego i MFW
pomaga dywersyfikować relacje handlowe i unikać zależności od jednego partnera
NDB zapewnia dodatkowe źródło finansowania
Brazylia wpływa na decyzje, co pokazuje weto wobec Wenezueli i odmowa dołączenia do Pasa i Szlaku
Krytycy
Chiny są dominującym graczem, więc bliskość z BRICS może oznaczać rosnącą zależność od Pekinu. Dane Datamar pokazują, że eksport do Chin opiera się mocno na surowcach: soi, rudzie żelaza i ropie. Wyroby przemysłowe stanowią około 20,8% eksportu do Chin, więc udział jest wyraźny, ale mniejszy niż surowców
grupa jest wewnętrznie podzielona, co ogranicza jej skuteczność: Indie i Chiny rywalizują, a Iran i Arabia Saudyjska mają odmienne interesy
część porozumień pozostaje na poziomie deklaracji. Tak oceniali szczyt w Rio analitycy Atlantic Council
bliskość z Moskwą i Teheranem może utrudniać relacje z Zachodem, w tym handel i inwestycje
Czy zmiana władzy w Brazylii zmienia podejście do BRICS?
Popularne ujęcie mówi, że Lula jest „za BRICS", a Bolsonaro „przeciw". Rzeczywistość jest bardziej złożona.
Lula był prezydentem, gdy powstawał BRIC (2003-2010) i po powrocie do władzy w 2023 roku aktywnie promuje blok. Jego program wyborczy na lata 2027-2030 zakłada pogłębianie więzi z BRICS i Globalnym Południem oraz „politykę bez automatycznych sojuszy"
Dilma Rousseff gościła szczyt w Fortalezie w 2014 roku, na którym podpisano umowę o utworzeniu NDB
Jair Bolsonaro (2019-2022) w kampanii 2018 roku oskarżał Chiny, że „kupują Brazylię", ale po objęciu władzy łagodził ton, a Chiny pozostały największym partnerem handlowym. W listopadzie 2019 roku jako gospodarz przewodniczył szczytowi BRICS w Brasílii i przyjął w stolicy Xi Jinpinga. Jednocześnie, jak pisały wtedy media, starał się nie podpaść Donaldowi Trumpowi. Odwołał też spotkanie BRICS Plus, gdy pojawił się spór, czy zaprosić Maduro czy opozycjonistę Guaidó
Kampania 2026: Flávio Bolsonaro, kandydat Partii Liberalnej, mówił w programie o negocjowaniu „ze wszystkimi, od Chin po Unię Europejską" i o bliższych relacjach z USA, krytykując politykę zagraniczną Luli. Romeu Zema, który w pierwszej turze zdobył 0,3%, proponował dyplomatyczne wyjście z BRICS przy zachowaniu relacji handlowych
Najważniejszy wniosek jest taki, że Brazylia pozostała w BRICS za każdego rządu od 2009 roku, bo handel z Chinami i wagę surowcowego eksportu trudno zignorować niezależnie od poglądów prezydenta. Różnią się akcenty, nie sam fakt członkostwa.
W drugiej turze wyborów 25 października 2026 roku Lula zdobył według TSE 51,79% głosów, a Flávio Bolsonaro 48,21%. Zaprzysiężenie zaplanowano na 5 stycznia 2027 roku, a spór o wynik opisałam w poście o wynikach wyborów. Można więc oczekiwać kontynuacji dotychczasowego kursu wobec BRICS. Polityką zagraniczną zajmuje się w Brazylii przede wszystkim prezydent, ale w nowym Kongresie największą frakcją jest Partia Liberalna rodziny Bolsonaro, więc część decyzji będzie wymagała negocjacji.
Dlaczego to powinno Was interesować?
Z polskiej perspektywy Brazylia w BRICS ma trzy punkty styku.
Pierwszy to ceny i handel. Brazylia jest jednym z największych dostawców soi, kawy i wołowiny, więc decyzje w Brasílii wpływają na to, co trafia na polskie półki. O relacjach Polski i Brazylii opisałam w poście o współpracy handlowej i dyplomatycznej, a o umowie UE-Mercosur w poście o Mercosurze.
Drugi to wojna w Ukrainie. Dla Polaków stanowisko Brazylii wobec Rosji bywa irytujące, ale warto je rozumieć: Brazylia nie uczestniczy w sankcjach, ma bliskie relacje handlowe z Chinami i Indiami i nie jest członkiem sojuszy wojskowych, więc patrzy na wojnę inaczej niż państwa NATO. Rozumieć nie znaczy zgadzać się.
Trzeci to zmiana układu sił. Skoro blok z udziałem Brazylii, Chin i Indii odpowiada za około 40% światowego PKB w parytecie siły nabywczej, spory o to, kto układa zasady handlu i finansów, dotyczą także Polski jako członka Unii Europejskiej.
Podsumowanie
Rola Brazylii w BRICS jest bardziej niuansowana, niż sugerują popularne hasła. Nie jest największą gospodarką grupy, ale jest największym członkiem z Ameryki Łacińskiej, ważnym dostawcą żywności i surowców oraz państwem, które potrafi powiedzieć „nie": wobec wspólnej waluty, Pasa i Szlaku czy kandydatury Wenezueli. Zwolennicy widzą w tym świadomą politykę niezależności, krytycy ryzyko zależności od Chin i konfliktu z Zachodem. Jedno i drugie bywa prawdą, a o ostatecznym bilansie zdecydują rezultaty, których po szczycie w Rio na razie jest niewiele.
Dla Brazylii BRICS jest raczej stołem, przy którym trzeba siedzieć, niż drużyną, do której trzeba należeć na dobre i na złe.
Jeśli chcesz na bieżąco śledzić, co dzieje się w brazylijskiej polityce i gospodarce, raz w miesiącu podsumowuję najważniejsze wydarzenia w newsletterze Brasletter, a na Instagramie @brazyliada pokazuję, jak wygląda Brazylia na co dzień.
FAQ: Brazylia w BRICS
Czy Brazylia jest w BRICS? Tak, Brazylia jest jednym z założycieli grupy. Współpraca czterech państw BRIC zaczęła się w 2006 roku, pierwszy szczyt odbył się w 2009 roku, a w 2025 roku Brazylia przewodniczyła blokowi i gościła szczyt w Rio de Janeiro.
Kto należy do BRICS w 2026 roku? Do pięciu założycieli (Brazylia, Rosja, Indie, Chiny, RPA) dołączyły Egipt, Etiopia, Iran i Zjednoczone Emiraty Arabskie (2024 rok) oraz Indonezja (2025 rok). Arabia Saudyjska została zaproszona, ale według doniesień nie potwierdziła formalnie członkostwa, choć brazylijska prezydencja wymienia ją wśród 11 członków. Dodatkowo 10 państw ma status partnera.
Dlaczego Brazylia jest w BRICS? Z kilku powodów: chce reformy ONZ i międzynarodowych instytucji finansowych, zależy jej na dywersyfikacji handlu (Chiny są największym partnerem od 2009 roku) i występuje w roli głosu Globalnego Południa. Krytycy wskazują ryzyko zależności od Chin.
Czy BRICS to sojusz wojskowy, taki jak NATO? Nie. BRICS nie ma wzajemnych gwarancji obronnych, wspólnej armii ani traktatu. To forum współpracy, w którym decyzje zapadają konsensusem, a niektórzy członkowie są ze sobą w sporach.
Czy BRICS chce wspólnej waluty? Pomysł pojawia się w debacie, ale Brazylia zapowiedziała w 2025 roku, że w czasie swojej prezydencji nie będzie do niego dążyć. Zamiast tego chce ułatwiać rozliczenia w walutach lokalnych.
Czym jest Bank BRICS i kto nim kieruje? To Nowy Bank Rozwoju (NDB), z siedzibą w Szanghaju i kapitałem autoryzowanym 100 mld dolarów. Od marca 2023 roku prezeską jest Dilma Rousseff, była prezydentka Brazylii, wybrana ponownie w marcu 2025 roku.
Czy USA karzą Brazylię za członkostwo w BRICS? W 2025 roku USA nałożyły na Brazylię cła do 50%, oficjalnie powołując się m.in. na proces Jaira Bolsonaro i zarzuty o cenzurę, a nie na BRICS. Jednocześnie Donald Trump nazwał BRICS grupą antyamerykańską i zagroził dodatkowym cłem dla jej zwolenników, co część komentatorów łączy z napięciami wokół Brazylii.
Czy Brazylia może wyjść z BRICS? Formalnie tak, bo członkostwo nie wynika z traktatu. W kampanii 2026 roku taką propozycję zgłosił Romeu Zema, który zdobył 0,3% głosów. Lula, który według TSE wygrał wybory, zapowiada pogłębianie więzi z BRICS i Globalnym Południem.