Flávio Bolsonaro: syn, senator, "Zero Um" – i główny rywal Luli w wyścigu o Planalto

Jest w Brazylii nazywany "Zero Um". Nie dlatego, że coś wygrał, tylko dlatego, że jest pierwszym dzieckiem Jaira Bolsonaro, urodzonym jeszcze zanim jego ojciec został kimkolwiek w polityce. Dziś, prawie pół wieku później, to właśnie "Zero Um" ma dokończyć misję, której sam Jair Bolsonaro dokończyć nie może, bo siedzi w areszcie domowym, skazany za próbę zamachu stanu i pozbawiony praw wyborczych do 2030 roku.

Kim jest Flávio Bolsonaro? Życie w cieniu (i teraz w blasku) nazwiska

Flávio Nantes Bolsonaro urodził się 30 kwietnia 1981 roku w Resende, w stanie Rio de Janeiro, na terenie Akademii Wojskowej Agulhas Negras, gdzie jego ojciec służył wówczas jako oficer. Jest najstarszym dzieckiem Jaira Bolsonaro i jego pierwszej żony, Rogérii Nantes Bragi Bolsonaro. Ma 45 lat, jest prawnikiem z dyplomem Universidade Candido Mendes, uzupełnionym studiami podyplomowymi z polityk publicznych na IUPERJ oraz z przedsiębiorczości na Fundação Getulio Vargas.

Od 2010 roku jest żonaty z Fernandą Antunes Figueirą Bolsonaro, dentystką specjalizującą się w ortodoncji. Para ma dwie córki, Carolinę i Luizę. Flávio jest też od tego samego roku członkiem kościoła baptystycznego, co regularnie podkreśla w kampanii, mówiącej wprost do konserwatywnego, ewangelickiego elektoratu.

W przeciwieństwie do Cury'ego, którego całą karierę zbudowały książki, Flávio karierę zbudował wyłącznie w polityce, i to od bardzo dawna. Debiutował jako deputowany stanowy w Rio de Janeiro w 2002 roku, mając zaledwie 21 lat, i był reelekcyjny aż czterokrotnie, aż do 2019 roku. W 2016 roku próbował swoich sił jako kandydat na prefekta Rio, ale skończył na czwartym miejscu. Prawdziwy przełom przyszedł w 2018 roku, gdy w tych samych wyborach, w których jego ojciec został prezydentem, Flávio zdobył mandat senatorski z rekordowym wynikiem ponad 4,38 miliona głosów w Rio de Janeiro. Od tamtej pory jest jednym z najważniejszych głosów bolsonaryzmu w Kongresie, choć przez lata prezydentury ojca działał raczej za kulisami niż na pierwszej linii.

Cień afery "rachadinha"

Nie sposób pisać o Flávio Bolsonaro, pomijając aferę, która ciągnie się za nim od 2018 roku. Śledztwo, znane w Brazylii jako "rachadinha", dotyczyło podejrzeń, że w czasach, gdy Flávio był deputowanym stanowym w Rio, jego dawny doradca Fabrício Queiroz organizował proceder polegający na zatrudnianiu fikcyjnych pracowników biura, którzy część lub całość swoich pensji odsyłali z powrotem do gabinetu. Według prokuratury z Rio de Janeiro w ten sposób miano zdefraudować około 6 milionów reali, a Flávio miał być liderem tej zorganizowanej grupy przestępczej. W śledztwie pojawiły się też wpłaty gotówkowe na konto jego żony Fernandy.

Sprawa nigdy nie zakończyła się wyrokiem. Sąd Najwyższy (STF) i Trybunał Sprawiedliwości (STJ) unieważniły część dowodów i decyzji proceduralnych, uznając, że śledztwo było prowadzone niewłaściwie zanim formalnie objęło Flávio, a w maju 2022 roku sprawa została ostatecznie umorzona przez Specjalny Trybunał Sądu Sprawiedliwości Rio de Janeiro. W lutym 2025 roku sędzia STF Gilmar Mendes odrzucił kolejne próby prokuratury na wznowienie postępowania. Warto jednak być precyzyjnym: umorzenie z powodów proceduralnych nie jest tym samym co uniewinnienie. Sam Flávio konsekwentnie zaprzecza jakimkolwiek nieprawidłowościom i zrzuca odpowiedzialność na Queiroza, twierdząc, że to on manipulował systemem bez jego wiedzy.

Droga do kandydatury: namaszczenie z aresztu domowego

Historia tego, jak Flávio został kandydatem PL na prezydenta, jest w gruncie rzeczy historią rodzinnej sukcesji. Jair Bolsonaro, skazany za udział w próbie zamachu stanu po przegranych wyborach 2022 roku, odsiaduje wyrok w areszcie domowym i ma zakaz sprawowania funkcji publicznych do 2030 roku. Formalnie start w wyborach był dla niego niemożliwy. Zamiast tego, 5 grudnia 2025 roku, Flávio ogłosił w mediach społecznościowych, że to on otrzymał od ojca misję kontynuowania "narodowego projektu". Napisał wtedy, że nie może i nie zamierza pogodzić się z tym, by kraj pogrążał się w niestabilności, a demokracja umierała mu na oczach. Prezydent partii PL, Valdemar Costa Neto, natychmiast potwierdził, że wybór Jaira czyni sprawę zamkniętą.

Formalne otwarcie przedkampanii nastąpiło 28 marca 2026 roku podczas konferencji CPAC w Dallas w Teksasie, gdzie Flávio zapowiedział zwycięstwo, o ile wybory będą monitorowane międzynarodowo i przeprowadzone w sposób wolny i uczciwy. Kandydaturę oficjalnie zarejestrowano 25 lipca 2026 roku na wielkiej konwencji partyjnej na stadionie Pacaembu w São Paulo, z udziałem tysięcy zwolenników i gościa specjalnego, prezydenta Argentyny Javiera Milei, którego gubernator São Paulo Tarcísio de Freitas udekorował Orderem Ipirangi. Na kandydata na wiceprezydenta wybrano Alfreda Gaspara, deputowanego federalnego z Alagoas, byłego prokuratora i sekretarza bezpieczeństwa publicznego swojego stanu.

Warto dodać jeden ludzki, rodzinny wątek. Macocha Flávia, Michelle Bolsonaro, nie pojawiła się na konwencji w Pacaembu, oficjalnie dlatego, że została w Brasílii przy mężu, ale nieoficjalnie z powodu publicznego napięcia między nią a pasierbem po jej krytyce wobec działań PL w Ceará. Do pojednania doszło po publicznych przeprosinach Flávia, a Michelle, sama planująca start do Senatu z Dystryktu Federalnego, ma wrócić do kampanii z naciskiem na elektorat kobiecy i ewangelicki. W ostatnich miesiącach coraz większą rolę w kampanii odgrywa też żona Flávia, Fernanda, mająca budować wizerunek rodzinny i przyciągać kobiety.

Co proponuje Flávio? Plan "Żeby Brazylia pokonała zacofanie"

13 sierpnia 2026 roku sztab Flávia zarejestrował w Trybunale Wyborczym (TSE) oficjalny plan rządowy, liczący 70 stron i podzielony na dziewięć osi tematycznych, zatytułowany "Para o Brasil Vencer o Atraso", czyli mniej więcej "Żeby Brazylia pokonała zacofanie". Oto najważniejsze filary:

Bezpieczeństwo publiczne jako priorytet numer jeden. Program otwiera rozdział "Brasil Sem Medo" (Brazylia Bez Strachu). Wśród propozycji: klasyfikacja brazylijskich facções (gangów przestępczych) jako organizacji narkoterrorystycznych, budowa pięciu nowych federalnych więzień o zaostrzonym rygorze, obniżenie granicy odpowiedzialności karnej nawet do 14 lat w przypadku ciężkich przestępstw, zniesienie możliwości wcześniejszego zwolnienia dla zbrodni szczególnie ciężkich, chemiczna kastracja sprawców przestępstw seksualnych wobec kobiet i dzieci, obowiązek odbycia pełnej kary za feminicyd oraz poczwórne podwyższenie kar za kradzież i handel skradzionym sprzętem. Zapowiada też podwojenie federalnych inwestycji w bezpieczeństwo w trakcie kadencji.

Gospodarka i "tesouraço". Na poziomie ekonomicznym Flávio proponuje cięcia wydatków publicznych, obniżkę podatków oraz likwidację co najmniej dziesięciu ministerstw. Chce też wykorzystania sztucznej inteligencji do monitorowania wydatków rządowych i walki z nadużyciami wobec emerytów i beneficjentów systemu ubezpieczeń społecznych (INSS). Co ciekawe, mimo krytyki polityki socjalnej rządu Luli, sam Flávio deklaruje, że nie zamierza likwidować programu transferów socjalnych Bolsa Família (przemianowanego za czasów jego ojca na "Auxílio Verde e Amarelo").

Reforma sądownictwa. Plan proponuje ograniczenie decyzji jednoosobowych sędziów Sądu Najwyższego (STF) oraz przeniesienie części spraw karnych przeciwko osobom publicznym do Sądu Wyższego Sprawiedliwości (STJ) i federalnych sądów regionalnych, co w praktyce oznaczałoby osłabienie roli STF, instytucji, z którą rodzina Bolsonaro od lat pozostaje w konflikcie.

Granice, energetyka i rolnictwo. Program zapowiada stworzenie Narodowego Systemu Granicznego wzmacniającego monitoring granic Brazylii oraz zachęty dla sektora energetycznego, górniczego i rolniczego, w tym agrobiznesu, tradycyjnie sprzyjającego prawicy.

Sierpniowa debata: "Chcę debatować z Lulą, nie z wami"

23 sierpnia 2026 roku odbyła się pierwsza debata prezydencka organizowana przez stację Band. Podobnie jak w przypadku Augusto Cury'ego, i tym razem sytuacja była pełna dramaturgii, choć z odwrotnym zakończeniem: Flávio, w przeciwieństwie do Cury'ego, ostatecznie w ogóle się nie pojawił.

Zarówno Lula, jak i Flávio od początku warunkowali swój udział obecnością tego drugiego. Gdy sztab prezydenta potwierdził, że Lula priorytetowo traktuje obowiązki rządowe i nie weźmie udziału w pierwszych debatach, Flávio poszedł tą samą drogą. Wieczorem, już po rozpoczęciu debaty, opublikował nagranie wideo, w którym wytłumaczył swoją decyzję: chce debatować wyłącznie z głównym przeciwnikiem, czyli z Lulą, "który zniszczył siłę nabywczą Brazylijczyków, zadłuża rodziny i dusi przedsiębiorców". Dodał też zdanie, które szybko obiegło brazylijskie media: powiedział, że chce debatować z kimś, kto "nie wierzy w Boga", bo jednym z jego pierwszych aktów jako prezydenta będzie dekret, że "Brazylia należy do Pana Jezusa Chrystusa".

Bez dwóch liderów sondaży w studiu ostały się puste mównice, obok których Band celowo pozostawiła nazwiska nieobecnych, a debatowali jedynie Ronaldo Caiado, Renan Santos i Augusto Cury, czyli kandydaci notujący pojedyncze procenty poparcia. Romeu Zema wycofał się tego samego dnia z podobnych powodów co Flávio. Efekt był taki, że wyborcy nie zobaczyli starcia, na którym najbardziej im zależało, czyli bezpośredniej konfrontacji dwóch faworytów wyścigu.

Sondaże: druga pozycja, ale coraz bliżej lidera

Według sondażu BTG/Nexus z 24 sierpnia 2026 roku Lula prowadził z wynikiem 41 procent, a Flávio Bolsonaro deptał mu po piętach z 37 procentami. Sondaż Datafolha z 21 sierpnia dawał podobny obraz: 39 procent dla Luli i 33 procent dla Flávia. Dalej w stawce plasowali się już zdecydowanie niżej Ronaldo Caiado (5 procent), Renan Santos (3–4 procent), Romeu Zema (około 3 procent) i Augusto Cury (2 procent).

Innymi słowy: to właśnie Flávio Bolsonaro, a nie żaden z pozostałych trzynastu kandydatów, jest dziś realnym rywalem Luli i najbardziej prawdopodobnym uczestnikiem ewentualnej drugiej tury.

Majątek kandydata: 8,2 miliona reali

Podczas gdy Augusto Cury zadeklarował aktywa warte 242 miliony reali, Flávio Bolsonaro w swojej obowiązkowej deklaracji majątkowej złożonej w TSE podał wartość 8,2 miliona reali. To pokazuje coś ciekawego: mimo że kariera polityczna bywa w Brazylii kojarzona z prywatnymi fortunami, majątek Flávia jest o rząd wielkości mniejszy niż majątek pisarza bez żadnego wcześniejszego doświadczenia w polityce.

Szerszy kontekst: wyścig prezydencki 2026 w Brazylii

W wyborach prezydenckich 2026 roku zarejestrowanych zostało trzynastu kandydatów, wśród nich Lula (PT), Flávio Bolsonaro (PL), Ciro Gomes, Pablo Marçal, Renan Santos, Romeu Zema, Ronaldo Caiado, Rui Costa, Tarcísio de Freitas oraz Augusto Cury. Pierwsza tura odbędzie się 4 października 2026 roku, a jeśli żaden z kandydatów nie zdobędzie wymaganej większości, druga tura zaplanowana jest na 25 października 2026 roku. Sondaże z sierpnia sugerują, że to właśnie starcie Lula kontra Flávio Bolsonaro jest dziś najbardziej prawdopodobnym scenariuszem tej drugiej tury.

Dlaczego to powinno Was interesować, jeśli mieszkacie w Polsce?

Flávio Bolsonaro nie ma tego samego typu polskiego haczyka co Augusto Cury, żadna z jego książek nie stoi na półce w Empiku, bo żadnych książek nie napisał. Ale jest w jego historii coś, co z perspektywy Polski, kraju z własnym bagażem sporów o niezależność sądownictwa i podziały polityczne na "dwa plemiona", wydaje mi się szczególnie warte śledzenia: to test tego, czy nazwisko i dziedzictwo polityczne mogą przetrwać skazanie głowy rodziny za próbę zamachu stanu. W Brazylii, kraju, który wciąż mierzy się z konsekwencjami wydarzeń z 8 stycznia 2023 roku, kandydatura syna skazanego prezydenta to coś więcej niż lokalna ciekawostka wyborcza, to pytanie o kondycję demokratycznych instytucji w ogóle.

Najczęściej zadawane pytania o Flávio Bolsonaro

Czy Flávio Bolsonaro ma realne szanse na wygraną w wyborach 2026? Tak, w przeciwieństwie do większości pozostałych kandydatów. Sondaże z sierpnia 2026 roku (BTG/Nexus, Datafolha) dają mu 33–37 procent poparcia, przy 39–41 procentach dla urzędującego Luli. To on jest dziś najbardziej prawdopodobnym rywalem Luli w ewentualnej drugiej turze.

Z jakiej partii startuje i kto jest jego kandydatem na wiceprezydenta? Startuje z ramienia Partii Liberalnej (PL), tej samej, z której wywodzi się jego ojciec Jair Bolsonaro. Na kandydata na wiceprezydenta wybrano Alfreda Gaspara, deputowanego federalnego z Alagoas.

Czym jest afera "rachadinha", o którą oskarżany był Flávio? To śledztwo dotyczące podejrzeń, że w czasach, gdy Flávio był deputowanym stanowym w Rio de Janeiro, jego biuro organizowało proceder polegający na przekazywaniu części pensji fikcyjnych pracowników z powrotem do gabinetu. Sprawa została ostatecznie umorzona z powodów proceduralnych, a nie w wyniku uniewinnienia. Flávio konsekwentnie zaprzecza wszelkim zarzutom.

Czy Flávio był wcześniej skazany za jakiekolwiek przestępstwo? Nie. Sprawa "rachadinha" zakończyła się umorzeniem, a nie wyrokiem skazującym.

Jakie ma poglądy polityczne, gdzie plasuje się na scenie politycznej? Jest twarzą bolsonaryzmu, czyli brazylijskiej twardej prawicy. Jego program stawia na zaostrzenie polityki bezpieczeństwa, obniżkę podatków, cięcia w administracji publicznej oraz osłabienie władzy Sądu Najwyższego.

Czy Flávio otwarcie popiera swojego ojca, Jaira Bolsonaro? Tak, bardzo mocno. Sam podkreśla, że jego kandydatura powstała z bezpośredniego namaszczenia ojca, przekazanego jeszcze z aresztu domowego, i przedstawia się jako kontynuator jego "narodowego projektu".

Dlaczego Flávio nie wziął udziału w sierpniowej debacie prezydenckiej stacji Band? Zapowiedział wcześniej, że weźmie udział w debatach tylko wtedy, gdy pojawi się na nich również Lula. Gdy prezydent zdecydował się nie przychodzić, Flávio zrobił to samo, tłumacząc, że chce debatować wyłącznie z głównym rywalem, a nie z kandydatami notującymi pojedyncze procenty poparcia.

Kiedy odbędą się wybory prezydenckie w Brazylii? Pierwsza tura zaplanowana jest na 4 października 2026 roku, a ewentualna druga tura na 25 października 2026 roku.