Pastel – smażone pierożki na targu i ulubiona przekąska Brazylijczyków
Sobotni poranek w São Paulo. Słońce dopiero wstaje, a feira (targ uliczny) już tętni życiem. Stoiska z owocami, warzywami, rybami, serami, kwiatami. Ale są dwa miejsca, gdzie zawsze stoi kolejka:
Barraca de pastel (stoisko z pastelami) i barraca de caldo de cana (stoisko z sokiem z trzciny cukrowej).
Zapach smażonego ciasta unosi się w powietrzu. Sprzedawca wrzuca prostokątne płaty ciasta do wrzącego oleju – syczą, puchną, stają się złote i chrupiące. Wyjmuje je, odsącza na papierowym ręczniku i podaje w małej papierowej torebce. Obok ktoś wyciska zielone łodygi trzciny cukrowej w metalowej wyciskarce – wypływa słodki, jasnozielony sok.
Pastel + caldo de cana = sobotni rytuał milionów Brazylijczyków.
Pastel to smażony pierożek z cienkiego ciasta, wypełniony rozmaitymi nadzieniami – od mielonego mięsa przez ser, po krewetki czy palmito (serca palmy). Prostokątny, chrupki na zewnątrz, gorący i soczysty w środku. Kosztuje 5-10 BRL. I jest absolutnie uzależniający.
W tym artykule poznasz pełną historię pastela: skąd pochodzi (podpowiedź: od japońskich imigrantów), jak się go robi, najpopularniejsze rodzaje, gdzie jeść, kulturowe znaczenie – i prosty przepis, żeby zrobić pastel w domu.
Uwaga: nie czytaj kiedy jesteś głodny 🙃
Historia pastela – od japońskiej gyoza do brazylijskiej ikony
Japońscy imigranci i narodziny pastela (lata 20.-50. XX wieku)
Pastel nie jest tradycyjnym brazylijskim daniem. Jego korzenie sięgają japońskiej imigracji do Brazylii na początku XX wieku.
1908 rok: Pierwszy statek z japońskimi imigrantami (Kasato Maru) przybija do portu Santos w São Paulo. Na pokładzie: 781 Japończyków szukających lepszego życia. Do lat 60. XX wieku do Brazylii przybyło około 250,000 Japończyków – największa japońska diaspora poza Japonią.
Problem: Japońscy imigranci pracowali głównie na plantacjach kawy w stanie São Paulo. Zarabiali mało. Część z nich przeniosła się do miast i zaczęła sprzedawać jedzenie na ulicach – gyoza (japońskie pierożki), yakisoba (smażony makaron), sushi.
Ale Brazylijczycy w latach 30.-40. nie znali japońskiego jedzenia. Gyoza wyglądała dziwnie. Nazwę trudno było wymówić. Mało kto kupował.
Rozwiązanie: Japońscy sprzedawcy zaadaptowali gyoza do brazylijskich gustów:
Zmienili kształt – zamiast półksiężyca (gyoza) zrobili prostokąt (łatwiejszy do smażenia, bardziej "znajomy" dla Brazylijczyków).
Zmienili ciasto – cieńsze, bardziej chrupiące (podobne do chińskiego wontona).
Zmienili nadzienia – zamiast wieprzowiny z kapustą dali carne moída (mielone mięso wołowe) ze szczypiorkiem i przyprawami, lub queijo (ser).
Zmienili technikę gotowania – zamiast gotowania na parze lub smażenia na patelni, zaczęli smażyć na głębokim oleju (frittura – technika popularna w Brazylii dzięki wpływom portugalskim).
Zmienili nazwę – "pastel" (portugalskie słowo oznaczające małe ciasto/placek, z łaciny pastellus). Brzmiało swojsko, nie egzotycznie.
Efekt: Pastel stał się hitem. Tani, szybki do zrobienia, pyszny. Brazylijczycy pokochali pastel – nie wiedząc, że jedzą zaadaptowaną japońską gyozę.
Ekspansja pastela (lata 50.-80.)
W latach 50.-70. XX wieku pastel rozprzestrzenił się po całej Brazylii:
São Paulo: Epicentrum pastela. Każda feira (targ uliczny) ma barraca de pastel.
Rio de Janeiro: Pastel pojawia się na plażach, w barach, na targach.
Centrum kraju: Pastel dociera do małych miasteczek, adaptowany lokalnie (np. w Minas Gerais dodają queijo Minas, w Nordeste dodają carne de sol – suszone mięso).
Lata 80.-90.: Powstają pierwsze pastelarias – restauracje specjalizujące się wyłącznie w pastel. Najpopularniejsza sieć: Pastel da Maria (São Paulo, od 1968 roku).
Pastel dzisiaj (XXI wiek)
Dziś pastel to ikona brazylijskiej kuchni ulicznej. Nie ma feiras bez pastela. Nie ma soboty bez pastela + caldo de cana.
Szacuje się, że w São Paulo sprzedaje się około 15 milionów pasteli miesięcznie. Każda feira ma 2-3 barraca de pastel. Każda sprzedaje 500-1,000 pasteli dziennie.
Pastel przekroczył granice – są festiwale pastela (Festival do Pastel w São Paulo, co roku), konkursy na najlepszy pastel, restauracje specjalizujące się w pastelu gourmet (z wykwintnymi nadzieniami jak filet mignon, krewetki w sosie curry, czekolada z bananami).
Jak wygląda i smakuje pastel
Wygląd
Pastel to prostokątny (czasem kwadratowy) smażony pierożek o wymiarach około 10-15 cm długości, 5-8 cm szerokości.
Ciasto: Cienkie (grubość kilku milimetrów), półprzezroczyste po usmażeniu. Złoty kolor, lekko pęcherzykowe (od wrzącego oleju). Bardzo chrupkie – jak chipsy.
Nadzienie: Ukryte w środku. Nie widać, co jest w środku, dopóki się nie ugryzie.
Krawędzie: Zaciśnięte widelcem (tworząc charakterystyczny wzór ząbków) lub palcami, żeby nadzienie nie wyciekło podczas smażenia.
Smak i tekstura
Zewnętrzna warstwa: Chrupka, lekko tłusta (od oleju), słona. Ciasto jest neutralne w smaku – nie przytłacza nadzienia.
Nadzienie: Gorące, soczyste, intensywne w smaku. Pierwsza gryz = ryzyko oparzenia języka (olej wewnątrz jest wrzący!). Nadzienie może być: słone (mięso, ser, palmito), pikantne (pimenta – papryczka), lub słodkie (banan z czekoladą, guawa z serem).
Kontrast tekstur: Chrupkie ciasto + miękkie/soczyste nadzienie = perfekcja.
Tłustość: Pastel jest smażony na głębokim oleju – nie oszukujmy się, to nie jest "zdrowe" jedzenie. Ale jest pyszne.
Rozmiar
Pastel de feira (na targu): Duży – 10-15 cm, jeden wystarcza jako przekąska (albo dwa jako pełen posiłek).
Pastel de restaurante (w restauracji/pastelarii): Mniejszy – 7-10 cm, podawany na talerzu, często z sosem.
Pastelzinho (mini pastel): Rozmiar kęsa – 4-5 cm, podawany jako przekąska na imprezach.
Najpopularniejsze rodzaje i nadzienia
Istnieją dziesiątki rodzajów pastela – każda barraca ma swoją ofertę. Ale kilka nadzieniów to klasyka, którą znajdziesz wszędzie.
1. Pastel de Carne (Mięso)
Nadzienie: Carne moída (mielone mięso wołowe) smażone z cebulą, czosnkiem, pomidorami, solą, pieprzem, kolendrą lub szczypiorkiem. Czasem dodają oliwki, jajko na twardo, rodzynki.
Dlaczego jest popularny: To klasyk. Pierwszy pastel, jaki japońscy imigranci sprzedawali. Prosty, solidny, każdy go lubi.
Smak: Słony, mięsisty, soczysty. Nadzienie "trzyma się razem" (nie wypływa), ale jest soczyste.
2. Pastel de Queijo (Ser)
Nadzienie: Ser (najczęściej queijo mussarela – mozzarella brazylijska, która łatwo się topi). Czasem mieszanka mozzarelli + catupiry (brazylijski ser kremowy, trochę jak Philadelphia).
Dlaczego jest popularny: Prosty, bezpieczny (wegetariański), dzieci uwielbiają. Roztopiony ser ciągnie się jak w pizzy.
Smak: Kremowy, słony, serowy. Bardzo tłusty (ser + olej smażalniczy = bomba kaloryczna, ale pyszna).
3. Pastel de Pizza
Nadzienie: Mozzarella + pomidory + orégano (jak margarita pizza). Czasem dodają szynkę (presunto), oliwki, bazylię.
Dlaczego jest popularny: Połączenie dwóch ulubionych brazylijskich przekąsek – pizza + pastel. Brazylijczycy uwielbiają pizzę (São Paulo ma jedną z najlepszych scen pizzerii na świecie, dzięki włoskim imigrantom).
Smak: Jak mini pizza, ale smażona zamiast pieczonej. Pomidory dodają kwaśności, a oregano aromatu.
4. Pastel de Palmito (Serca palmowe)
Nadzienie: Palmito (serca palmowe – wewnętrzna część pnia palmy) siekane i smażone z cebulą, czosnkiem, pomidorami, kolendrą. Czasem z catupirym (ser kremowy).
Dlaczego jest popularny: Palmito to brazylijski produkt – nie znajdziesz go łatwo poza Ameryką Południową. Delikatny, lekko słodkawy, tekstura jak młode szparagi.
Smak: Łagodny, lekko słodki, kremowy (szczególnie z catupiry). Wegetariański.
5. Pastel de Camarão (Krewetki)
Nadzienie: Małe krewetki (camarão) smażone z czosnkiem, cebulą, pomidorami, kolendrą, czasem z catupirą lub śmietaną.
Dlaczego jest popularny: Wybrzeże Brazylii = świeże krewetki. Pastel de camarão to luksusowa wersja – droższy (10-15 BRL), ale pyszny.
Smak: Morski, czosnkowy, kremowy. Krewetki są małe, ale intensywne w smaku.
6. Pastel de Frango com Catupiry (Kurczak z serkiem kremowym)
Nadzienie: Szarpany kurczak (frango desfiado) z catupirym. Czasem dodają też kukurydzę.
Dlaczego jest popularny: Catupiry to brazylijska obsesja – kremowy ser, który dodają do wszystkiego (pizza, tapioka, coxinha). W kombinacji z kurczakiem = comfort food.
Smak: Kremowy, lekko słony, sycący.
7. Pastel Doce (Słodki pastel)
Pastel nie musi być słony! Słodkie wersje to:
Pastel de Banana com Chocolate – plasterki banana + roztopiona czekolada (lub Nutella). Czasem posypane cukrem pudrem lub cynamonem.
Pastel de Romeu e Julieta – guava paste (goiabada) + queijo Minas (biały ser). Klasyczne brazylijskie połączenie słodko-słone.
Pastel de Doce de Leite – dulce de leche (słodzone mleko skondensowane gotowane do karmelizacji).
Inne nadzienia (bardziej egzotyczne)
Pastel de Bacalhau (dorsz solony) – portugalski wpływ.
Pastel de Carne Seca (suszone mięso) – popularny w Nordeste.
Pastel de Pizza Portuguesa – ser + szynka + jajko + cebula + oliwki (jak portugalska pizza).
Pastel de Chocolate com Morango – czekolada + truskawki.
Pastel Vegetariano – warzywa (brokuły, marchew, kukurydza) z serem.
Gdzie i jak jeść pastel – przewodnik praktyczny
Feira (Targ uliczny) – najbardziej autentyczne doświadczenie
Feiras to cotygodniowe targi uliczne (najczęściej w soboty lub niedziele), gdzie lokalni sprzedawcy wystawiają stoiska z owocami, warzywami, mięsem, rybami – i oczywiście pastelem.
Jak to wygląda:
Przychodzisz rano (8:00-12:00 – po 12:00 wiele stoisk się pakuje).
Szukasz barracas de pastel – poznajesz po długiej kolejce i zapachu smażonego oleju.
Stoisz w kolejce. Patrzysz na tabliczkę z nadzieniami (często wypisane na kartonie flamastrem).
Zamawiasz: "Um pastel de carne, por favor" (Jeden pastel z mięsem, proszę).
Płacisz (gotówka lub karta). Cena: 5-10 BRL.
Czekasz 2-3 minuty – sprzedawca wrzuca pastel do wrzącego oleju, smaży, wyjmuje, pakuje w papierową torebkę.
Dostajesz gorący pastel. Ostrożnie. Pierwsze gryz = ryzyko oparzenia.
Co robić dalej:
Idziesz do barraca de caldo de cana (stoisko z sokiem z trzciny cukrowej – tuż obok, zawsze).
Zamawiasz: "Um caldo de cana, por favor" (Jeden sok z trzciny, proszę).
Sprzedawca wkłada zielone łodygi trzciny do metalowej wyciskarki (moenda), wyciska sok, podaje w plastikowym kubku z lodem. Cena: 5-8 BRL.
Pijesz + jesz pastel na stojąco, obserwując życie na targu.
To jest esencja brazylijskiego doświadczenia. Nie ma lepszego sposobu na spędzenie soboty w Brazylii niż feira + pastel + caldo de cana + rozmowa z przechodniami.
Najsłynniejsze targi w São Paulo:
Feira da Liberdade (dzielnica japońska) – w weekendy, pełna azjatyckiego jedzenia + pastel.
Feira da Benedito Calixto (Pinheiros) – soboty, bardzo popularna wśród klasy średniej.
Feira da Vila Madalena – niedziele, hipsterska atmosfera, droższe (ale dobre) pastele.
Pastelaria (Restauracja specjalizująca się w pastelu)
Jeśli nie masz ochoty na tłumy na targu, możesz pójść do pastelarii – restauracji/baru specjalizującego się w pastelu.
Różnice z targiem:
Siedzisz przy stole (nie stoisz).
Pastel jest mniejszy, podawany na talerzu z sosem (molho – często majonez, ketchup, pimenta).
Więcej nadzieniów do wyboru (w niektórych pastelariach: 30-50 rodzajów).
Droższe (10-20 BRL za pastel, zamiast 5-10 BRL na targu).
Najpopularniejsze sieci pastelarii:
Pastel da Maria (São Paulo) – legenda, od 1968 roku. Ponad 20 rodzajów pastela.
Rei do Pastel (São Paulo, wiele lokalizacji) – szybka obsługa, duże porcje.
Pastelaria Alvorada (Rio de Janeiro) – znana z pastel de camarão.
Festiwale pastela
Brazylia organizuje festiwale pastela – zwykle jeden dzień (weekend), dziesiątki sprzedawców pastela, konkursy, muzyka, piwo.
Najsłynniejsze:
Festival do Pastel de Cajamar (Cajamar, São Paulo) – co roku w lipcu. Ponad 50 rodzajów pastela.
Festival Gastronômico de Ribeirão Preto (Ribeirão Preto, São Paulo) – pastel + inne uliczne jedzenie.
Pastel na plaży (Rio de Janeiro)
W Rio de Janeiro możesz kupić pastel na plaży – sprzedawcy (ambulantes) chodzą z termosami/wózkami po Copacabanie, Ipanema.
Krzyczą: "Pastel! Pastelzinho! Pastel de queijo, de carne!"
Kupujesz, jesz siedząc na piasku, patrząc na ocean.
Cena: droższe niż na targu (10-15 BRL), ale wygoda + widok to wynagradzają.
Kulturowe znaczenie pastela – więcej niż jedzenie
Sobotni rytuał – feira + pastel + caldo de cana
Dla milionów Brazylijczyków sobota = feira. To nie tylko zakupy – to wydarzenie społeczne.
Idziesz z rodziną. Spotykasz sąsiadów. Kupujesz owoce, warzywa. Rozmawiasz ze sprzedawcami. I zawsze kończysz pastelem + caldo de cana.
To rytuał. Jak polski rosół w niedzielę. Jak włoskie espresso po lunchu. Pastel = sobota.
Pastel + caldo de cana – dlaczego zawsze razem?
Pastel jest tłusty. Smażony na głębokim oleju, nadzienie często tłuste (ser, mięso).
Caldo de cana (sok z trzciny cukrowej) jest słodki, chłodny, lekki. Doskonale równoważy tłustość pastela.
To połączenie działa jak reset podniebienia – jesz pastel (tłusty), pijesz caldo de cana (słodki), znowu jesz pastel. I tak w kółko.
Dodatkowo: Caldo de cana ma właściwości trawienne (w Brazylii wierzą, że pomaga trawić ciężkie jedzenie). Czy to prawda naukowo? Nieważne. Brazylijczycy w to wierzą – i smakuje świetnie.
Pastel w popkulturze i memach
Pastel pojawia się w brazylijskich memach i żartach:
"Não existe sábado sem pastel" (Nie ma soboty bez pastela) – popularne powiedzenie.
Pastel + caldo de cana = amor (Pastel + sok z trzciny = miłość) – często na koszulkach, naklejkach.
Memy o oparzeniach – żarty o tym, jak każdy Brazylijczyk przynajmniej raz oparzył sobie język pierwszym gryznieniem gorącego pastela.
Jak zamówić pastel – praktyczne wskazówki
Co mówić przy zamówieniu
Podstawowe:
"Um pastel de carne, por favor." (Jeden pastel z mięsem, proszę.)
"Dois pastéis de queijo." (Dwa pastele z serem.) – uwaga: liczba mnoga "pastéis".
"Um pastel de palmito e um de camarão." (Jeden z palmito i jeden z krewetkami.)
Jeśli chcesz spytać o nadzienia:
"Quais sabores você tem?" (Jakie smaki macie?)
"Qual você recomenda?" (Który polecacie?)
Jeśli chcesz pimenta (papryczka):
"Com pimenta, por favor." (Z papryczką, proszę.) – większość barracas ma butelkę molho de pimenta (ostry sos) do polania pastela.
Ile kosztuje?
Na targu (feira): 5-10 BRL za pastel
W pastelarii: 10-20 BRL
Na plaży: 10-15 BRL
Słodki pastel: Często droższy – 8-15 BRL (banan + czekolada, Nutella).
Co unikać
Nie jedz zbyt szybko – pastel w środku jest wrzący. Poczekaj 1-2 minuty, żeby trochę ostygł.
Nie kupuj pastela wieczorem na targu – olej jest używany przez cały dzień, wieczorem jest brudny i stary. Najlepszy pastel = rano/przed południem (świeży olej).
Nie jedz pastela codziennie – to nie jest zdrowe jedzenie. Smażony w głębokim oleju = dużo kalorii i tłuszczu. Brazylijczycy traktują to jako sobotni specjał, nie codzienny posiłek.
Prosty przepis – jak zrobić pastel w domu
Chcesz spróbować zrobić pastel w domu? Oto prosty przepis.
Składniki (na około 20 małych pasteli)
Ciasto:
500g mąki pszennej
1 łyżeczka soli
2 łyżki oleju roślinnego
200-250 ml ciepłej wody (może być z lekkim dodatkiem piwa lub cachaça – to sprawia, że ciasto jest bardziej chrupkie)
Nadzienie (przykład – carne):
300g mielonego mięsa wołowego
1 cebula (drobno posiekana)
2 ząbki czosnku (przeciśnięte)
1 pomidor (drobno posiekany)
Szczypiorek lub kolendra (posiekane)
Sól, pieprz
Do smażenia:
Olej roślinny (około 1 litra – do głębokiego smażenia)
Instrukcje
Ciasto:
W misce wymieszaj mąkę + sól.
Dodaj olej + ciepłą wodę. Zagnieć na gładkie ciasto (około 10 minut).
Jeśli ciasto jest za suche – dodaj trochę wody. Jeśli za lepkie – dodaj mąkę.
Przykryj ciasto ściereczką i zostaw na 30 minut (odpoczynek).
Nadzienie:
Rozgrzej olej na patelni. Smaż cebulę + czosnek (do miękkości).
Dodaj mielone mięso. Smaż do zbrązowienia.
Dodaj pomidory, sól, pieprz. Smaż 5-10 minut.
Dodaj szczypiorek/kolendrę. Odstaw do ostygnięcia.
Składanie:
Rozwałkuj ciasto bardzo cienko (2-3 mm grubości).
Wytnij prostokąty (około 10 x 10 cm).
Na połowie prostokąta połóż łyżkę nadzienia.
Złóż drugą połowę ciasta na nadzienie (prostokąt składa się na pół).
Zaciśnij krawędzie widelcem (żeby uszczelnić).
Smażenie:
Rozgrzej olej w głębokim garnku (temperatura około 180°C – olej powinien lekko bulgotać).
Wrzuć pastele (1-2 na raz, nie tłocz).
Smaż 2-3 minuty z każdej strony (do złocistego koloru).
Wyjmij, odsącz na papierowym ręczniku.
Jedz natychmiast – najlepszy jest gorący!
Wskazówki
Piwo lub cachaça w cieście: Dodanie 50 ml piwa lub cachaça do wody sprawia, że ciasto jest bardziej chrupkie (alkohol szybko paruje podczas smażenia).
Ciasto musi być cienkie – jeśli za grube, pastel będzie ciężki i tłusty.
Temperatura oleju: Jeśli za niska – pastel będzie tłusty. Jeśli za wysoka – spali się na zewnątrz, a środek będzie surowy.
Podsumowanie – dlaczego warto spróbować pastela
Pastel to nie tylko jedzenie. To doświadczenie kulturowe. To okno do brazylijskiego życia codziennego – do targów, rodzinnych rytuałów, imigracyjnej historii.
Kiedy jesz pastel na targu w São Paulo, jesz to samo, co Brazylijczycy jedzą od 70 lat. Kiedy pijesz caldo de cana, uczestniczysz w rytuale, który łączy miliony ludzi w każdą sobotę.
Pastel to dowód, że najlepsza kuchnia powstaje w ulicznych stoiskach, nie w wykwintnych restauracjach. To dowód, że proste jedzenie (ciasto + mięso + olej) może być absolutnie genialne.
Jeśli kiedykolwiek będziesz w Brazylii – zapomnij o turystycznych restauracjach. Znajdź lokalną feira. Kup pastel. Pij caldo de cana. I oczywiście rozmawiaj z ludźmi!
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czym różni się pastel od pieroga/empanady/samsy?
Pastel jest smażony na głębokim oleju (nie pieczony jak empanada, nie gotowany jak pieróg). Ciasto jest bardzo cienkie i chrupkie (cieńsze niż empanada). Kształt: prostokątny (pierogi są półokrągłe, empanady półksiężycowate, samsy trójkątne). Nadzienia: bardziej różnorodne (od mięsa po słodkie).
Ile kalorii ma pastel?
Jeden średni pastel (15 cm) ma około 300-400 kalorii – zależy od nadzienia. Pastel z serem: około 350 kalorii. Pastel z mięsem: około 320 kalorii. Słodki pastel (banan + czekolada): około 400-450 kalorii. To sporo, ale to przekąska, nie pełny posiłek (chociaż 2 pastele mogą być posiłkiem).
Czy pastel jest wegański/wegetariański?
Ciasto pastela: Zazwyczaj wegańskie (mąka, woda, olej, sól – bez jajek, bez mleka). Ale sprawdź – niektóre przepisy dodają jajko do ciasta. Nadzienia: Część wegetariańska (queijo, palmito, pizza) lub wegańska (palmito bez sera). Większość zawiera mięso lub ser. Jeśli jesteś wegetarianinem/weganinem – pytaj o nadzienie.
Czy można zamrozić pastel i podgrzać później?
Tak! Zamrażanie: Złóż pastele (przed smażeniem), ułóż na tacy, zamroź. Potem przełóż do worka zamrażalnikowego. Trzymają się 2-3 miesiące. Podgrzewanie: Nie odmrażaj! Wrzuć zamrożony pastel bezpośrednio do wrzącego oleju. Smaż jak zwykle (może 1-2 minuty dłużej).
Dlaczego pastel nazywa się "pastel", skoro pochodzi od japońskiej gyoza?
Słowo "pastel" pochodzi z portugalskiego (pastellus z łaciny = małe ciasto/placek). Japońscy imigranci zmienili nazwę z "gyoza" na "pastel", żeby brzmiało znajomo dla Brazylijczyków (i żeby nie wyglądało "zbyt egzotycznie"). To była strategia marketingowa – zaadaptować japońskie jedzenie do brazylijskich gustów.
Gdzie kupić ciasto do pastela, jeśli nie chcę robić od zera?
W Brazylii można kupić gotowe ciasto do pastela w supermarketach (masa de pastel – w dziale mrożonek). Poza Brazylią: w sklepach azjatyckich szukaj ciasta do wontona lub spring rolls (podobne, choć nie identyczne). Alternatywnie: ciasto filo również działa, choć tekstura będzie nieco inna.
Czy pastel jest "brazylijskim fast foodem"?
Tak i nie. Pastel jest ulicznym jedzeniem (comida de rua), ale nie jest częścią globalnych sieci fast food (jak McDonald's, KFC). To lokalne, tradycyjne jedzenie sprzedawane przez małych, niezależnych sprzedawców. W tym sensie pastel jest lepszy niż fast food – świeży, robiony na miejscu, wspiera lokalnych przedsiębiorców.
Czy Polacy mogą znaleźć pastel w Polsce?
Bardzo rzadko. Jeśli chcesz spróbować – najlepiej zrobić w domu (przepis powyżej) albo... lecieć do Brazylii :)
Podobał Ci się ten artykuł? Jeśli tak, to zapisz się na Brasletter – mój darmowy newsletter o Brazylii. Raz w miesiącu dostajesz najciekawsze newsy, tradycje i ciekawostki prosto do skrzynki.
Zapraszam też na Instagram @brazyliada, gdzie dzielę się moją polsko-brazylijską codziennością!