Feijoada: co to jest, skąd się wzięła i przepis krok po kroku

Feijoada (czyt. fej-ŻŁA-da) to brazylijskie danie z czarnej fasoli gotowanej z różnymi rodzajami wieprzowiny, zwykle wędzonej i solonej, a czasem także z wołowiną. Podaje się ją z białym ryżem, smażoną kapustą liściastą (couve), prażoną mąką maniokową (farofa) i plastrami pomarańczy. Często nazywa się ją brazylijskim daniem narodowym, choć historycy przypominają, że jej korzenie są portugalskie, a popularna opowieść o niewolnikach i resztkach ze stołu panów nie ma potwierdzenia w źródłach. W Brazylii je się ją tradycyjnie w środę i w sobotę, a w domu zaczyna się ją przygotowywać dzień wcześniej. Poniżej znajdziesz historię dania, regionalne odmiany, porównanie z polskim bigosem oraz pełny przepis z polskimi zamiennikami.

Feijoada w skrócie

• Co to jest: gęsty gulasz z czarnej fasoli i wieprzowiny (feijoada completa, czyli „pełna feijoada", to wersja z kompletem dodatków).

• Skąd pochodzi: ma portugalskie korzenie (podobne dania z fasolą i mięsem znane są w kuchni portugalskiej), a w Brazylii przyjęła się z czarną fasolą. Najstarsze znane wzmianki o „feijoada à brasileira" pochodzą z prasy z lat 20. i 30. XIX wieku.

• Porcje: 8 do 10 osób.

• Poziom trudności: średni. Technicznie proste, ale wymaga czasu i planowania.

• Czas: dzień wcześniej moczenie fasoli i odsalanie mięs (kilka minut pracy plus czekanie), w dniu gotowania około 3,5 do 4 godzin z dodatkami. W szybkowarze wychodzi krócej.

• Można przygotować wcześniej: tak, następnego dnia smakuje jeszcze lepiej. Bez dodatków nadaje się do zamrożenia (do 3 miesięcy według przepisu Receitas Nestlé).

• Czym zastąpić trudno dostępne składniki: wędzone żeberka, boczek, schab i gruba kiełbasa wędzona z polskiego sklepu dobrze zastępują brazylijskie wędzonki.

Dlaczego feijoada jest czymś więcej niż zwykłym gulaszem

Feijoada to danie, wokół którego organizuje się spotkania: długi, leniwy obiad z rodziną i przyjaciółmi, często z piwem lub caipirinhą w tle. Portugalskojęzyczna Wikipedia opisuje ją jako potrawę podawaną przy okazjach, w których zbiera się liczniejsze grono, na przykład na rodzinnych spotkaniach i w święta. Z drugiej strony jest to potrawa dość prosta w założeniach: fasola, mięso, cebula, czosnek i liście laurowe. O jej charakterze decydują czas gotowania, dobór mięs i komplet dodatków.

W tym wpisie wyjaśniam, czym jest feijoada, jak wygląda jej historia (wraz z popularnym mitem, który warto sprostować), kiedy się ją je i jak różni się w regionach Brazylii. Potem przechodzę do przepisu: składniki, kolejne kroki, dodatki, błędy i warianty, także wegetariański. Jeśli interesuje Cię szerszy kontekst brazylijskiego jedzenia na co dzień, pisałam już o street foodzie w Brazylii i o manioku, z którego robi się farofę.

Co to jest feijoada?

Nazwa pochodzi od portugalskiego słowa feijão, czyli fasola. Końcówka -ada w portugalskim tworzy nazwę potrawy lub przygotowania opartego na danym składniku, więc feijoada to mniej więcej „potrawa z fasoli".

Najbardziej rozpoznawalna wersja, czyli feijoada completa, składa się z kilku elementów, które podaje się razem:

• czarna fasola z mięsem, gotowana bardzo długo, aż zgęstnieje,

• arroz branco, czyli biały, sypki ryż,

• couve refogada, czyli cienko pokrojona kapusta liściasta smażona na czosnku (w Polsce najłatwiej zastąpić ją jarmużem),

• farofa, czyli mąka maniokowa prażona na tłuszczu, zwykle z cebulą i boczkiem,

• plastry pomarańczy, które przełamują tłustość dania (według opracowań kulinarnych mają też wspomagać trawienie).

Do tego często dochodzi vinagrete, czyli sałatka z pomidora, cebuli i papryki w occie, oraz torresmo, czyli chrupiąca skwarka ze skóry wieprzowej. W skład mięs wchodzą według opisów tradycyjnych wersji między innymi wędzone żeberka, boczek, kiełbasy (paio, linguiça), a także solona wołowina suszona (carne seca) i tzw. drobne części wieprzowe, jak ucho, ogon czy nóżka. Bulion jest ciemny, gęsty, o mocnym, umiarkowanie słonym smaku, a danie nie jest ostre. Do stołu często dostawia się osobny sos z papryczkami.

Skąd się wzięła feijoada?

Portugalskie korzenie

Portugalska Wikipedia i inne opracowania wskazują, że feijoada wywodzi się z kuchni portugalskiej. W Portugalii znane są dania z fasolą i wieprzowiną, między innymi feijoada à transmontana z regionu Trás-os-Montes na północy kraju (z kapustą, fasolą i wędzoną wieprzowiną) oraz feijoada à portuguesa. Brazylijska wersja zamieniła białą lub czerwoną fasolę na czarną, uprawianą w Ameryce Południowej, i w XIX wieku dorobiła się własnych dodatków. Serwisy o historii kulinarnej wskazują też na podobieństwo do portugalskiego cozido i do francuskiego cassoulet. To ważna wskazówka, żeby nie traktować feijoady jako dania, które „narodziło się znikąd" w brazylijskiej kuchni.

Najstarsze zapisy

Według portugalskiej Wikipedii najstarszą znaną wzmianką o „feijoada à brasileira" jest ogłoszenie w Diário de Pernambuco z 2 marca 1827 roku, w którym gospoda Locanda da Águia d'Ouro w Recife reklamowała „doskonałą feijoadę po brazylijsku". W 1833 roku hotel Théâtre w Recife anonsował ją w czwartki, a w 1849 roku rio de janeirski Jornal do Commercio reklamował „Bella Feijoada à Brazileira". Zaskoczeniem może być to, że najstarszy znany zapis pochodzi z Recife, a nie z Rio. Według Wikipedii to natomiast restauracja G. Lobo w Rio de Janeiro, działająca pod koniec XIX wieku i zamknięta w 1905 roku, rozpowszechniła kompletną, znaną dziś wersję dania.

Mit o senzali i resztkach ze stołu panów

Najpopularniejsza opowieść głosi, że feijoadę wymyślili zniewoleni ludzie w senzalach, gotując czarną fasolę z częściami świni, których nie chcieli jeść właściciele plantacji: uszami, ogonami, nóżkami. Historycy od dawna to kwestionują. Carlos Augusto Ditadi w tekście dla magazynu Gula z 1998 roku nazwał tę wersję produktem współczesnego folkloru i „romantyzowanej wizji stosunków społecznych niewolnictwa". Argumenty przeciw są dwa. Po pierwsze, uszy, nóżki i ogony były cenionymi składnikami europejskich bulionów i potraw, a nie odpadami. Po drugie, dieta niewolników opierała się według opracowań głównie na mące, kaszy kukurydzianej, suszonym mięsie i fasoli, więc nie mieli dostępu do skomplikowanego zestawu wędzonek i solonych mięs.

Warto jednak rozdzielić dwie rzeczy. Sama opowieść o senzali jest historycznie niepotwierdzona, ale funkcjonuje w Brazylii jako narracja o tożsamości i pamięci. Amerykańska historyczka kuchni Jessica B. Harris porównuje feijoadę do amerykańskiego soul food i wiąże techniki takie jak długie duszenie mieszanych mięs i podawanie z kapustą liściastą z tradycjami afrykańskimi. Bardziej szczegółowo o realiach niewolnictwa w Brazylii piszę w osobnym tekście o historii niewolnictwa w Brazylii.

Jak feijoada została daniem narodowym

Historyk Tales Pinto, cytowany przez brazylijskie media, uważa, że feijoada w dzisiejszej formie ukształtowała się w XIX wieku w eleganckich restauracjach i pensjonatach, skąd rozeszła się z Rio de Janeiro. Z kolei według części badaczy status narodowego symbolu nadali jej dopiero brazylijscy modernistyczni pisarze i intelektualiści, którzy budowali wizerunek kraju wokół idei mieszania kultur. Wniosek jest taki, że feijoada jest jednocześnie dawną, portugalską potrawą, wynalazkiem XIX wieku i symbolem zbudowanym w wieku XX. Wszystkie te warstwy mogą być prawdziwe naraz.

Kiedy i jak jedzą feijoadę w Brazylii

Tradycyjnie feijoadę je się w środę i sobotę. W São Paulo i Rio de Janeiro oba dni są wymieniane w opracowaniach jako klasyczne dni feijoady w restauracjach, choć w niektórych zestawieniach w tradycyjnych restauracjach w Rio pojawia się też piątek. Historyk Caloca Fernandes, cytowany w brazylijskich mediach kulinarnych, uważa, że mogło to wynikać z portugalskiego zwyczaju przypisywania potraw do dni tygodnia. To jednak teoria, a nie udokumentowany dekret.

Poza restauracjami feijoada to danie na sobotni lub niedzielny lunch, na spotkania rodzinne, przy meczach i imprezach. Wielu autorów podkreśla, że to obiad na kilka godzin, a nie szybki posiłek w tygodniu. Feijoada pojawia się też w muzyce: utwór „Feijoada completa" Chico Buarque'a otwiera jego album z 1978 roku zatytułowany po prostu Chico Buarque. O sambie, która często towarzyszy takim spotkaniom, pisałam w poście o sambie. Do feijoady podaje się często piwo lub caipirinhę, o której też mam osobny wpis, a także sok pomarańczowy.

Regionalne odmiany feijoady

W różnych regionach Brazylii ta sama idea wygląda nieco inaczej. Poniższe opisy opieram na zestawieniach z Wikipedii i brazylijskich portali kulinarnych, więc traktuj je jako orientację, a nie kompletny atlas.

• Sudeste (Rio de Janeiro i São Paulo): klasyczna wersja z czarną fasolą, wędzonkami i solonymi mięsami, z ryżem, kapustą, farofą i pomarańczą. To ona kojarzy się z określeniem „feijoada carioca" lub „paulista".

• Nordeste: w części regionów czarną fasolę zastępuje się jaśniejszymi odmianami, na przykład mulatinho czy fradinho, a mięsa to często charque i carne de sol, czyli lokalne suszone wołowiny. Wikipedia opisuje osobną odmianę pernambucańską (feijoada pernambucana) z fasolą w brązowym odcieniu. Portugalska Wikipedia wspomina też, że w Bahii, Sergipe i Goiás używa się fasoli brązowej lub czerwonej z dodatkiem warzyw, takich jak banany plantany, kapusta, ziemniaki, marchew czy dynia.

• Wersje lżejsze i wegetariańskie: coraz częściej spotyka się feijoadę wegetariańską i wegańską. Brazylijskie przepisy opierają jej wędzony smak na wędzonym tofu, grzybach i papryce wędzonej.

• Portugalia: feijoada à transmontana i à portuguesa to bliskie kuzynki, ale na białej fasoli, z innym zestawem dodatków.

Regiony Brazylii mają własne charaktery kulinarne. Jeśli interesuje Cię, jak Brazylijczycy dzielą swój kraj, zajrzyj do wpisu o regionach Brazylii.

Feijoada a bigos i fasolka po bretońsku

Dla polskiego podniebienia najłatwiej ją opisać przez porównanie z dwoma znanymi potrawami. Z bigosem łączy ją idea długiego gotowania kilku rodzajów mięsa i wędlin w jednym garnku oraz to, że danie zwykle smakuje lepiej po odgrzaniu następnego dnia. Różnica jest w bazie: w bigosie to kapusta, a w feijoadzie czarna fasola, bez pomidorów i bez kapusty w garnku (kapustę smaży się osobno i podaje obok). Z fasolką po bretońsku łączy ją fasola i wędzone dodatki, ale fasolka jest w sosie pomidorowym i zwykle na białej fasoli, a feijoada to gęsty, ciemny bulion i cały zestaw osobnych dodatków, z których każdy ma swoją rolę. W feijoadzie to właśnie dodatki (ryż, kapusta, farofa, pomarańcza) sprawiają, że danie jest kompletne.

Składniki (8 do 10 porcji)

Proporcje opieram na brazylijskich przepisach (między innymi Receitas Nestlé i Panelinha), a zestaw mięs dostosowuję do tego, co łatwo kupić w Polsce. Brazylijskie przepisy podają zwykle od 350 g do 1 kg fasoli na 10 do 16 porcji, więc 500 g na 8 do 10 osób mieści się w tym zakresie.

Fasola

• 500 g suchej czarnej fasoli (feijão preto). Czarną fasolę kupisz w większych sklepach, sklepach ze zdrową żywnością i online. Musi to być fasola sucha, nie z puszki.

Jeśli nie możesz jej dostać, w Brazylii, zwłaszcza w części Północnego Wschodu, używa się też jaśniejszych odmian, na przykład brązowych. Smak i kolor będą wtedy inne, ale danie nadal będzie feijoadą w regionalnym wydaniu.

Mięsa (razem około 1,3 do 1,5 kg)

• 400 g wędzonych żeberek wieprzowych

• 300 g wędzonego boczku (100 g pokrój w kostkę do podsmażki, resztę zostaw w kawałku)

• 300 g wędzonego schabu lub szynki wieprzowej (odpowiednik brazylijskiego lombo)

• 300 g grubej kiełbasy wędzonej (zastępuje paio i linguiça; sprawdzi się kiełbasa wiejska, krakowska lub chorizo)

• Opcjonalnie: 1 ucho, 1 ogonek i 1 nóżka wieprzowa (w Polsce dostaniesz je u rzeźnika lub w większych sklepach mięsnych)

• Opcjonalnie: 250 do 300 g carne seca (solona wołowina suszona). W Polsce trudno ją dostać, więc jeśli jej nie znajdziesz, pomiń.

Podstawa smaku

• 2 duże cebule, posiekane w kostkę

• 6 ząbków czosnku, posiekanych

• 3 liście laurowe

• 2 do 3 łyżek oleju albo tłuszczu z wysmażonego boczku

• sól i pieprz do smaku, oszczędnie

• opcjonalnie: 1 łyżeczka mielonego kminu i garść posiekanej pietruszki

Dodatki

• Ryż: około 400 g białego ryżu długoziarnistego, 1 ząbek czosnku, łyżka oleju, woda

• Couve: około 500 g jarmużu lub kapusty liściastej, 3 do 4 ząbków czosnku, 2 łyżki oleju lub oliwy

• Farofa: 250 g mąki maniokowej (farinha de mandioca), 100 g boczku, 1 cebula, łyżka masła. Mąkę maniokową kupisz w sklepach z produktami brazylijskimi lub online. W ostateczności można użyć bułki tartej, ale efekt będzie inny, mniej sypki.

• Pomarańcze: 3 do 4 sztuk

• Vinagrete: 3 pomidory, 1 cebula, 1 papryka, 3 łyżki octu, 4 łyżki oleju, sól, pietruszka

Przygotowanie krok po kroku

Dzień wcześniej

1. Namocz fasolę. Przebierz ją, przepłucz i zalej zimną wodą z zapasem kilku centymetrów ponad poziom, bo napęcznieje. Zostaw na 8 do 12 godzin. Przed gotowaniem odlej wodę z moczenia.

2. Odsól mięsa. Pokrój mięsa na kawałki (żeberka rozdziel, boczek pokrój na kawałki po 3 do 4 cm), zalej wodą i odstaw do lodówki. Brazylijskie przepisy dla solonych mięs, takich jak carne seca czy solone żeberka, zalecają moczenie przez 24 godziny ze zmianą wody co kilka godzin (minimum 4 razy). Wędzonki kupione w Polsce bywają mniej słone, więc czas moczenia zależy od produktu: spróbuj kawałek i zdecyduj. Kiełbasy nie trzeba moczyć.

W dniu gotowania

3. Zblanszuj mięsa. Zagotuj w dużym garnku około 4 do 5 litrów wody, wrzuć żeberka, schab, ewentualnie ucho, ogon i nóżkę, gotuj 10 do 15 minut, po czym odlej wodę. Ten krok zmniejsza zasolenie. Brazylijskie przepisy (Panelinha, Nestlé) zalecają ten etap dla solonych mięs.

4. Ugotuj fasolę. Przełóż odsączoną fasolę do garnka o pojemności co najmniej 6 litrów, dodaj około 3 litry świeżej wody i 2 liście laurowe. Zagotuj i gotuj w żywym wrzeniu przez co najmniej 30 minut, po czym zmniejsz ogień i gotuj pod uchyloną przykrywką. Ten wstępny etap jest ważny ze względów bezpieczeństwa (patrz niżej).

5. Dodaj twardsze mięsa. Po około godzinie od zagotowania, gdy fasola zaczyna mięknąć, dodaj zblanszowane żeberka oraz ucho, ogon i nóżkę, jeśli ich używasz. Gotuj na małym ogniu.

6. Dodaj kolejne mięsa. Po następnych 45 minutach dodaj schab i kawałek boczku. Jeśli potrzeba, dolej gorącej wody, żeby całość była przykryta płynem.

7. Przygotuj podsmażkę. Na patelni podsmaż pokrojony w kostkę boczek do zezłocenia, dodaj cebulę i smaż do miękkości, potem czosnek na 1 do 2 minut, uważając, by go nie przypalić. W razie chęci dodaj kmin. Dodaj do tego chochlę fasoli z garnka i lekko rozgnieć widelcem. Całość przełóż do garnka.

8. Dodaj kiełbasę. Pokrój ją w grube plastry i wrzuć do garnka na ostatnie 30 minut.

9. Zagęść i dopraw. Wyjmij 1 do 2 chochli fasoli (bez mięs), rozgnieć lub zmiksuj i wlej z powrotem: to naturalnie zagęści bulion. Ostatnie 20 do 30 minut gotuj bez przykrycia, aż płyn tylko przykrywa fasolę i mięsa. Dopiero teraz spróbuj i dopraw solą i pieprzem, bo wędzonki wnoszą sporo soli.

10. Odstaw. Zdejmij z ognia i odstaw na 15 do 20 minut. Jeszcze lepiej smakuje następnego dnia, po ponownym, delikatnym podgrzaniu z odrobiną wody.

W szybkowarze można to skrócić. Według przepisu Receitas Nestlé, fasolę gotuje się około 25 minut od momentu, gdy zacznie się parować, mięsa około 20 minut, a po połączeniu całość jeszcze około 10 minut, co daje razem około 150 minut wraz z przygotowaniem. Trzymaj się instrukcji swojego szybkowaru.

Ryż, kapusta, farofa i vinagrete

• Ryż: podsmaż czosnek na oleju, dodaj ryż i krótko wymieszaj, zalej wodą w proporcji 1 do 2 (1 część ryżu na 2 części wody), zagotuj, przykryj i gotuj na małym ogniu około 15 do 18 minut. Odstaw na 5 minut przed rozluźnieniem widelcem.

• Couve: pokrój liście w bardzo cienkie paski. Na mocno rozgrzanym oleju smaż czosnek kilkanaście sekund, dodaj kapustę i smaż 2 do 4 minut, aż będzie jasnozielona i lekko jędrna. Posól.

• Farofa: wysmaż boczek, dodaj cebulę i smaż do miękkości, dodaj masło, następnie mąkę maniokową i praż, mieszając, 5 do 8 minut, aż nabierze złocistego koloru i będzie sypka. Dopraw solą. Opcjonalnie dodaj pokrojonego w kostkę banana.

• Vinagrete: wymieszaj pokrojone w drobną kostkę pomidory, cebulę i paprykę z octem, olejem, solą i pietruszką. Odstaw na kilkanaście minut.

• Pomarańcze: obierz i pokrój w plastry lub cząstki.

Wskazówki, błędy i warianty

Bezpieczeństwo fasoli. Surowa fasola (także czarna, która należy do tego samego gatunku co czerwona fasola nerkowata) zawiera lektyny. Według materiałów uniwersyteckich (Illinois Extension) surowa czerwona fasola ma szczególnie wysoką zawartość fitohemaglutyniny, a niewystarczająco ugotowana może powodować nudności, bóle brzucha, biegunkę i wymioty. Zalecane jest namoczenie, odlanie wody i gotowanie w wrzeniu do pełnej miękkości. Dlatego w przepisie jest krok żywego wrzenia na początku, a całość gotuje się do pełnej miękkości. Nie gotuj fasoli wyłącznie na niskiej mocy w powolnym garnku bez wstępnego gotowania.

Sól i miękkość fasoli. Stara zasada „sól opóźnia miękniecie fasoli" nie znajduje potwierdzenia w testach opisywanych między innymi przez Cook's Illustrated i Harolda McGee'ego. W feijoadzie ważniejszy jest jednak inny powód: mięsa są słone, więc sól dodajesz na końcu, po spróbowaniu.

Gęstość. Feijoada ma być gęsta, ale nie sucha. Rozgnieciona fasola załatwia sprawę zagęszczenia. Za rzadką odparuj bez przykrycia, za gęstą rozcieńcz gorącą wodą.

Tłuszcz. Jeśli danie wyszło bardzo tłuste, odstaw je do lodówki: tłuszcz zastygnie na wierzchu i łatwo go zebrać.

Mieszanie. Mieszaj delikatnie i rzadko, żeby fasola się nie rozpadła.

Przechowywanie. W lodówce feijoada wytrzyma kilka dni, a według Nestlé w zamrażarce do 3 miesięcy (bez dodatków). Odgrzewaj powoli, z odrobiną wody.

Wersja wegetariańska. Brazylijskie przepisy na feijoadę wegańską (np. ProVeg) zastępują mięsa wędzonym tofu, grzybami (np. shiitake i boczniakami) i wędzoną papryką, a część fasoli miksują, żeby zagęścić bulion. Taka wersja gotuje się znacznie krócej.

Wersja lżejsza. Możesz zmniejszyć ilość tłustych części i boczku, dodać więcej warzyw i dodatków, ale to już nie będzie klasyczna feijoada. Warto pamiętać, że według portugalskiej Wikipedii to danie kaloryczne, z dużą ilością białka, tłuszczu i sodu, więc lepiej jeść je jako okazjonalny, powolny obiad niż szybki posiłek na co dzień.

Z czym podawać feijoadę i jak ją jeść

Feijoada nie jest podawana sama. Na talerz nakładasz ryż, chochlę fasoli z mięsem, obok kapustę i farofę, a pomarańcze kładziesz z boku. Do tego osobny talerzyk z vinagrete lub sosem z papryczkami i, jeśli lubisz, torresmo. Do picia pasują zimne piwo, caipirinha lub sok pomarańczowy. W Brazylii to danie na spokojny, długi lunch, więc lepiej nie planować po nim intensywnych aktywności.

Podsumowanie: feijoada w polskiej kuchni

Feijoada wymaga czasu, ale nie skomplikowanych technik. Jeśli zdecydujesz się na nią w domu, zaplanuj je jako dwudniowy projekt: dzień wcześniej moczenie, w dniu gotowania cierpliwość, a najlepiej i tak zostaw sobie porcję na następny dzień. Zamiast szukać dokładnych brazylijskich odpowiedników, postaw na dobre polskie wędzonki i czarną fasolę, a w razie potrzeby zamów mąkę maniokową online.

Jeśli chcesz dostawać więcej brazylijskich ciekawostek i przepisów, zapisz się na mój miesięczny newsletter Brasletter. Więcej polsko-brazylijskich historii pokazuję na Instagramie @brazyliada. A jeśli szukasz innych brazylijskich przepisów, idealnych na imprezę czy spotkanie ze znajomymi, więcej znajdziesz w moim ebooku „Gryz Brazylii · Impreza".

FAQ: najczęstsze pytania o feijoadę

Co to jest feijoada?

To brazylijskie danie z czarnej fasoli gotowanej z wieprzowiną (zwykle wędzoną i solono-suszoną), podawane z białym ryżem, smażoną kapustą liściastą, farofą i pomarańczą. Często nazywa się je narodowym daniem Brazylii.

Z czego robi się feijoadę?

Z czarnej fasoli, kilku rodzajów wieprzowiny (żeberka, boczek, schab, kiełbasy, w tradycyjnej wersji także ucho, ogon i nóżka), a często także z suszoną wołowiną. Baza to cebula, czosnek i liście laurowe. Do talerza dochodzą dodatki: ryż, kapusta, farofa i pomarańcze.

Jak długo gotuje się feijoadę?

Tradycyjnie kilka godzin (w tym przepisie około 3 godzin gotowania w garnku), plus dzień wcześniej moczenie fasoli i odsalanie mięs. W szybkowarze całość zajmuje krócej, według przepisu Nestlé około 150 minut wraz z przygotowaniem.

Czy można zrobić feijoadę z polskich składników?

Tak. Zamiast brazylijskich wędzonek użyj wędzonych żeberek, boczku, schabu i grubej kiełbasy wędzonej. Czarną fasolę kupisz w większych sklepach i online, a mąkę maniokową na farofę w sklepach z produktami brazylijskimi. Jarmuż dobrze zastępuje kapustę liściastą couve.

Czy feijoadę można zamrozić?

Tak, według przepisu Receitas Nestlé nawet do 3 miesięcy, bez dodatków. Rozmroź w lodówce i odgrzewaj powoli z odrobiną wody. Ryż, kapustę i farofę lepiej przygotować świeże.

Czy feijoada pochodzi od niewolników?

To popularna opowieść, ale historycy jej nie potwierdzają. Carlos Augusto Ditadi nazywa ją produktem współczesnego folkloru, a badacze wskazują na portugalskie korzenie dania i na to, że części wieprzowiny były cenione w kuchni europejskiej. Jednocześnie ta opowieść funkcjonuje w Brazylii jako element pamięci i tożsamości.

Dlaczego feijoadę je się w środę i w sobotę?

To tradycja w São Paulo i Rio de Janeiro. Według jednej z teorii, cytowanej przez brazylijskie media, wiąże się z portugalskim zwyczajem przypisywania konkretnych potraw do dni tygodnia. To jednak hipoteza, a nie udokumentowana reguła.

Czy istnieje wegetariańska feijoada?

Tak. Brazylijskie przepisy zastępują mięsa wędzonym tofu, grzybami i wędzoną papryką, a część fasoli miksują, żeby uzyskać gęsty bulion. To nowoczesny wariant, ale coraz popularniejszy.