Pantanal: gdzie leży, kiedy jechać, co zobaczyć i ile kosztuje
Pantanal to największy tropikalny obszar podmokły (mokradło) na świecie. Leży głównie w Brazylii, w stanach Mato Grosso i Mato Grosso do Sul, a jego fragmenty sięgają Boliwii i Paragwaju. Dla podróżnych jest to jedno z najlepszych miejsc w Ameryce Południowej do obserwacji dzikiej przyrody, bo krajobraz jest otwarty, a zwierzęta łatwiej zobaczyć niż w gęstym lesie deszczowym.
W tym poście zebrałam w jednym miejscu wszystko, co warto wiedzieć przed wyjazdem: kiedy jechać, czym różni się północ od południa, jakie są realne szanse na jaguara, jak dojechać, ile to mniej więcej kosztuje i o czym pamiętać w kwestii zdrowia. Liczby sprawdziłam w źródłach naukowych, instytucjonalnych i podróżniczych.
Pantanal w skrócie
Co to jest: największe tropikalne mokradło świata, wielka równina zalewowa dorzecza rzeki Paragwaj.
Gdzie leży: głównie Brazylia (Mato Grosso i Mato Grosso do Sul), poza tym Boliwia i Paragwaj.
Powierzchnia: według różnych źródeł od ok. 140 do ok. 195 tys. km², w zależności od tego, jak wyznacza się granice.
Najlepszy czas na jaguary: pora sucha, w praktyce od lipca do października (najczęściej podawane są lipiec, sierpień i wrzesień).
Dwie główne bramy: Cuiabá i Poconé na północy (Transpantaneira, Porto Jofre), Campo Grande, Miranda i Corumbá na południu.
Ile dni: przewodniki podróżnicze zalecają minimum 4 dni, a kilka godzin dojazdu z miasta do lodge'a warto wliczyć w plan.
Zdrowie: szczepienie przeciw żółtej febrze jest zalecane przy podróży do Mato Grosso i Mato Grosso do Sul, co najmniej 10 dni przed wyjazdem, a komary przenoszą też dengę.
Zasięg i internet: w wielu lodge'ach jest słaby albo go nie ma.
Czym jest Pantanal i gdzie dokładnie leży?
Pantanal to rozległa nizina, przez którą płyną rzeka Paragwaj i jej dopływy. Większość obszaru leży w Brazylii, ale część należy do Boliwii i Paragwaju. Powierzchnię podaje się bardzo różnie. Wikipedia mówi o przedziale 140 000 do 195 000 km², WWF o 42 milionach akrów (ok. 170 tys. km²), a praca naukowa opublikowana w Scientific Reports o 179 300 km². Wszystkie te liczby oznaczają obszar większy niż wiele europejskich państw, więc nie ma sensu szukać jednej "prawdziwej" wartości. Ważniejsze jest to, jak Pantanal działa.
Nazwa pochodzi od portugalskiego słowa pântano, czyli bagno lub mokradło. Po portugalsku nazwę wymawia się mniej więcej "pantanał", bo końcowe "l" w brazylijskiej wymowie brzmi jak "ł". Poprawny zapis to Pantanal, choć w wyszukiwarce często pojawiają się warianty "patanal" albo "pantanał" (ten drugi oddaje wymowę). Chodzi w nich o to samo miejsce.
Wielu ludzi wyobraża sobie Pantanal jako bagno. To bardziej skomplikowane. Przez kilka miesięcy w roku duża część równiny jest zalana, a przez kolejne woda się wycofuje i zostają pastwiska, lasy galeriowe oraz rozlewiska. Według danych zebranych na Wikipedii około 80% równin zalewowych bywa pod wodą w czasie pory deszczowej, a poziom wody na odcinku rzeki Paragwaj waha się sezonowo o 2 do 5 metrów. Ten rytm wody nazywa się "pulsem powodziowym" i to on decyduje o tym, kiedy i gdzie widać zwierzęta.
Czy Pantanal jest na liście UNESCO?
Tak, ale to ważne doprecyzowanie: na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO wpisano w 2000 roku "Pantanal Conservation Area", czyli zespół obszarów chronionych o powierzchni 187 818 hektarów. Obejmuje on m.in. Park Narodowy Pantanal Matogrossense oraz kilka rezerw prywatnych (Acurizal, Penha, Doroche). Według opisu UNESCO to około 1,3% brazylijskiego Pantanalu. Czyli status światowego dziedzictwa dotyczy niewielkiej części całego regionu, a nie całej równiny.
Kto jest właścicielem ziemi?
Prawie cały Pantanal to ziemie prywatne. Wikipedia podaje, że ok. 99% gruntów należy do prywatnych właścicieli i służy rolnictwu oraz hodowli bydła (ok. 2500 fazend). Organizacja Panthera pisze z kolei, że hodowla bydła dotyczy blisko 80% regionu. Dlatego tak wiele lodge'y i pousad działa właśnie na terenie fazend, czyli gospodarstw hodowlanych, a turystyka i ochrona przyrody muszą się tu dogadać z hodowlą.
Pantanal a Amazonia: czym się różnią?
Amazonia jest znacznie bardziej znana, ale dla kogoś, kto jedzie głównie po zwierzęta, Pantanal ma jedną wyraźną przewagę: otwarte tereny.
W Amazonii dominuje gęsta, wysoka dżungla i wiele zwierząt żyje w koronach drzew albo głęboko w lesie, więc dużo trudniej je zobaczyć. W Pantanalu krajobraz to mozaika łąk, rozlewisk, pojedynczych drzew i lasów nadrzecznych. Zwierzęta zbierają się przy wodzie, przechodzą przez otwarte przestrzenie, a przewodnicy często wożą turystów po drogach gruntowych lub łodziami po rzekach.
Amazonia będzie lepszym wyborem, jeśli zależy Ci na doświadczeniu prawdziwej dżungli, roślinności lasu deszczowego i kontakcie ze społecznościami rdzennymi. Pantanal, jeśli chcesz zobaczyć jak najwięcej dużych zwierząt i zrobić dobre zdjęcia. Jeśli masz czas, da się połączyć oba miejsca, ale to już dwie osobne wyprawy logistyczne, bo dzieli je bardzo duża odległość.
Kiedy jechać do Pantanalu?
Krótka odpowiedź: jeśli Twoim celem są jaguary i łatwa obserwacja zwierząt, jedź w porze suchej. Dłuższa odpowiedź zależy od regionu i od tego, co chcesz zobaczyć.
Źródła różnie wyznaczają granice pór roku, więc traktuj poniższe miesiące jako orientacyjne. Wikipedia podaje, że styczeń jest najbardziej deszczowym miesiącem, a czerwiec najsuchszym. WWF opisuje zalewanie wodą od października do marca. Przewodnik PlanetaEXO wskazuje: pora deszczowa w listopadzie i grudniu, zalewy od grudnia do marca, okres przejściowy od kwietnia do czerwca i pora sucha od lipca do października.
Pora sucha (mniej więcej lipiec do października)
To sezon, który większość przewodników uznaje za najlepszy do obserwacji dzikiej przyrody. Woda się wycofuje, zwierzęta koncentrują się przy pozostałych rzekach i rozlewiskach, a drogi są w lepszym stanie. Według PlanetaEXO najpewniejsze obserwacje jaguarów na północy przypadają na okres od lipca do września. To także czas, kiedy na Transpantaneirze da się jeździć z większą pewnością, bo w mokrej porze niektóre odcinki bywają trudne albo niedostępne.
Minusem może być krajobraz. Jeden z portali podróżniczych opisuje porę suchą jako mniej zieloną, a temperatury nocą bywają niższe, niż ktoś się spodziewa po tropikach (jedno ze źródeł wspomina o minimach ok. 10°C).
Pora deszczowa i powodziowa (mniej więcej listopad do marca)
To czas zielonych krajobrazów, odbić w wodzie i ptaków. Woda rozlewa się szeroko, więc zwierzęta są bardziej rozproszone, a dojazd i transport bywają trudniejsze. Wiele źródeł zaleca unikanie grudnia i lutego z powodu największych opadów. Część przewodników poleca listopad jako kompromis między zielenią a wciąż znośnymi warunkami. To też sezon dobry na wycieczki łodzią i obserwację ptaków.
Okres przejściowy (kwiecień do czerwca)
Guia Negro wskazuje kwiecień i czerwiec jako czas, kiedy pada mniej niż w środku sezonu deszczowego. Według tego samego źródła w maju poziom wody bywa najwyższy, a od czerwca zaczyna opadać i zwierzęta stają się lepiej widoczne. Warto pamiętać, że woda spływa z północy na południe, więc na południu poziom rzek zmienia się z opóźnieniem względem północy. Dokładny moment zależy też od tego, jak obfite były opady w danym roku.
Który miesiąc wybrać?
Jeśli chcesz maksymalnie zwiększyć szanse na jaguary na północy, celuj w lipiec, sierpień i wrzesień. Jeśli chcesz zieleni, ptaków i mniejszego tłumu, rozważ okres przejściowy lub listopad, ale przygotuj się na mniej przewidywalne warunki. Grudzień i luty, czyli szczyt deszczów, większość źródeł traktuje jako najtrudniejsze do podróżowania. Zawsze warto dopytać agencję lub lodge o aktualny stan wody i dróg na Twoje daty, bo ten się zmienia z roku na rok.
Jaguary w Pantanalu: ile ich jest i jakie są szanse, żeby je zobaczyć?
Jaguar to zwierzę, dla którego wiele osób w ogóle jedzie do Pantanalu. Zanim ustalisz oczekiwania, warto znać fakty.
Ile jest jaguarów? Publikacja w Scientific Reports (2024) opisuje Pantanal jako miejsce, gdzie żyje druga co do wielkości populacja jaguarów na świecie i jedno z najwyższych zagęszczeń, w przedziale od 4,08 do 12,4 zwierzęcia na 100 km². Panthera podaje dla okolic Porto Jofre około ośmiu osobników na 100 km². Nie znalazłam natomiast wiarygodnego, jednolitego źródła dla często powtarzanej w internecie liczby "4000 do 7000 jaguarów w całym Pantanalu", więc jej nie przytaczam.
Jakie są szanse na zobaczenie? Tu trzeba uważać na obietnice w stylu "gwarantowane 90%". Wspomniane badanie z Scientific Reports opisuje szacunki ekspertów: w sezonie niskim prawdopodobieństwo zobaczenia jaguara w rejonie Porto Jofre oszacowano na ok. 0,52, a w sezonie wysokim na ok. 0,94. To oznacza, że w najlepszym okresie i przy wycieczce prowadzonej przez doświadczonych przewodników szanse są bardzo wysokie, ale to nie jest gwarancja, tylko szacunek ekspertów dla konkretnego miejsca. Poza okolicami Porto Jofre szanse bywają wyraźnie mniejsze. Na południu jaguary są znacznie trudniejsze do zobaczenia. Przewodnik PlanetaEXO wymienia tam jako wyjątek tylko lodge Casa Caiman koło Miranda.
Dlaczego widać je tak łatwo w Porto Jofre? Badacze opisują projekt Jaguar ID, w którym liczba jaguarów przyzwyczajonych do obecności łodzi wzrosła z 29 w 2013 roku do 130 w 2023 roku. Koty polują nad brzegami rzeki Cuiabá i przyzwyczaiły się do łodzi z turystami, dzięki czemu obserwacje z bliska są możliwe.
Jak to wygląda w praktyce? Wycieczki na jaguary w tym rejonie odbywają się zwykle łodziami po rzece Cuiabá, z przewodnikiem, który zna okolicę i komunikuje się z innymi łodziami. Warto wybierać operatorów, którzy zachowują dystans, nie płoszą zwierząt i nie karmią ich, bo turystyka jaguarowa może wspierać ochronę tylko wtedy, gdy jest prowadzona odpowiedzialnie. Panthera opisuje, że przychody z obserwacji jaguarów mogą przewyższać straty ponoszone przez hodowców (badanie z 2017 roku mówi o nadwyżce ponad 6 milionów dolarów), co daje im ekonomiczny powód, by koty chronić zamiast na nie polować.
Jakie jeszcze zwierzęta zobaczysz w Pantanalu?
Jaguar to gwiazda, ale nie jedyna. Pantanal to prawdziwa wystawa bioróżnorodności. Według opisu UNESCO w samych obszarach chronionych wpisanych na listę występuje ok. 80 gatunków ssaków, 650 gatunków ptaków, 50 gatunków gadów i 300 gatunków ryb. Inne źródła podają różne liczby (Wikipedia mówi np. o 463 gatunkach ptaków w całym Pantanalu), bo różnią się metodologią i zasięgiem.
Kapibara
Największy gryzoń świata jest w Pantanalu wszędzie: przy rzekach, rozlewiskach i w pobliżu lodge'y. Dorosłe osobniki mogą ważyć kilkadziesiąt kilogramów (znane są osobniki do ok. 65 kg). Żyją w grupach i chętnie wchodzą do wody.
Kajman jacaré
Pantanal słynie z jednego z największych skupisk krokodylowatych na świecie. WWF podaje około 10 milionów kajmanów, a Wikipedia wskazuje, że tę liczbę zanotowano w danych z 1996 roku. Traktuj ją jako szacunek, a nie dokładny spis. Kajman jacaré (Caiman yacare) jest znacznie mniejszy od krokodyli. Nocne wycieczki łodzią z latarką, podczas których widać błyszczące w ciemności oczy, należą do popularnych atrakcji.
Wielki mrówkojad (tamanduá-bandeira)
Jeden z symboli Pantanalu, zwierzę o długim pysku i puszystym ogonie, często spotykane na otwartych łąkach, zwłaszcza rano i późnym popołudniem.
Tapir, ocelot, puma
Tapir (anta), ocelot i puma żyją w Pantanalu, ale trudniej je zobaczyć niż kapibary czy kajmany. Nocne i świtowe wyjazdy z przewodnikiem zwiększają szanse.
Wydra olbrzymia (ariranha)
Wydra olbrzymia to gatunek zagrożony wyginięciem. Żyje w rodzinnych grupach, jest głośna i wyraźnie widoczna, gdy poluje w rzece. Według opisu UNESCO jest jednym z gatunków zagrożonych występujących w chronionych obszarach Pantanalu, razem z jaguarem, pancernikiem olbrzymim, jeleniem błotnym i arą hiacyntową.
Ptaki
Dla birdwatcherów Pantanal to raj. Dwa gatunki, które najczęściej się wymienia:
Ara hiacyntowa (arara-azul-grande): największa papuga, która potrafi latać, o intensywnie niebieskim upierzeniu i zagrożona wyginięciem. W Pantanalu prowadzony jest osobny projekt jej ochrony (Projeto Arara Azul).
Tuiuiú (żabiru, jabiru): ogromny bocian, jeden z najbardziej rozpoznawalnych ptaków regionu i uznawany za symbol Pantanalu.
Pantanal Północny czy Południowy?
To jedno z najczęstszych pytań, i ma sens, bo obie części są inne.
Pantanal Północny (Mato Grosso)
Bramą jest Cuiabá (lotnisko Marechal Rondon, CGB), skąd jedzie się do miasteczka Poconé (ok. 100 km) i dalej na Transpantaneirę.
Transpantaneira (MT-060) to droga o długości ok. 147 km, która łączy Poconé z Porto Jofre. Według Wikipedii przecina ponad 120 drewnianych mostów (dokładna liczba różni się w źródłach, od ok. 120 do ok. 130). Droga jest w większości gruntowa, a w porze deszczowej bywa trudna albo niedostępna. Portal NiT wspomina o konieczności jazdy samochodem 4x4 w porze suchej. Wzdłuż drogi i przy rozlewiskach dobrze widać ptaki, kajmany i kapibary, a na jej końcu, w Porto Jofre nad rzeką Cuiabá, zaczynają się łodzie na jaguary.
Północ jest zwykle wybierana przez tych, dla których priorytetem są jaguary, ptaki i bardziej "dzikie" wrażenia. Minusem jest większy dystans i prostsze warunki w części lodge'y.
Pantanal Południowy (Mato Grosso do Sul)
Bramą jest Campo Grande (lotnisko CGR), z którego jedzie się w stronę Miranda, Aquidauana i Corumbá. Z Campo Grande do Corumbá jest ok. 430 km autostradą BR-262 (autobusem ok. 6 godzin, według Guia Negro). Wśród popularnych regionów wymienia się m.in. Estrada Parque Pantanal (drogę przez rozlewiska) i okolice rzeki Paragwaj.
Według Guia Negro południe stanowi ok. 66% terytorium Pantanalu w Brazylii i ma łatwiejszy dojazd. Ta część kojarzy się z wygodniejszymi lodge'ami, wycieczkami konnymi i rejsami łodzią. Jest też częściej wybierana przez rodziny.
A co z Bonito?
Bonito, słynne z kryształowych rzek, leży w stanie Mato Grosso do Sul w pobliżu południowego Pantanalu i wiele osób łączy oba miejsca w jednej podróży. Formalnie to jednak osobny region (Serra da Bodoquena), więc traktuj to jako dodatek do wyprawy, a nie część Pantanalu.
Jak wybrać?
Jeśli głównym celem jest jaguar, wybierz północ (Porto Jofre). Jeśli masz mało czasu, jedziesz z dziećmi albo szukasz wygody, południe będzie łatwiejsze. Jeśli masz czas, niektórzy podróżni łączą obie części, ale to wymaga sporego przemieszczania się między stanami.
Jak dojechać do Pantanalu z Polski?
Do Cuiabá i Campo Grande zwykle dolatuje się z przesiadką. Najczęściej wygląda to tak: lot międzykontynentalny do Brazylii (São Paulo, Rio de Janeiro albo Brasília), a potem lot krajowy do Cuiabá (północ) albo Campo Grande (południe). Według portalu NiT lot z Brasílii do Cuiabá trwa ok. 1 godziny 40 minut, a z Cuiabá do Poconé jedzie się ok. 100 km samochodem lub autobusem. Z lotniska do lodge'a zwykle trzeba doliczyć jeszcze kilka godzin drogi, bo według PlanetaEXO transfer z miasta do lodge'a to często ponad 3 godziny.
Zanim kupisz bilety, sprawdź, czego wymaga wjazd do Brazylii. Napisałam o tym w osobnym poście o formalnościach przed wyjazdem do Brazylii: wiza, paszport, szczepienia i ubezpieczenie.
Jak zorganizować wyjazd do Pantanalu?
Zorganizowany pakiet
Dla większości osób jest to najprostsze rozwiązanie. Typowy pakiet obejmuje transfer z miasta bramy, nocleg w fazendzie lub pousadzie, posiłki, wycieczki (piesze, samochodem, łodzią, konne) i przewodnika. Agencje działają w Cuiabá i Campo Grande, a wiele fazend sprzedaje pakiety bezpośrednio. Warto porównać kilka ofert i dopytać, co dokładnie jest w cenie (transfer, jaguary, napoje, opłaty parkowe).
Samodzielnie
Możliwe głównie na północy, na Transpantaneirze, ale to opcja dla doświadczonych kierowców. Potrzebny jest samochód terenowy 4x4, dobra znajomość stanu dróg i pogody, a także świadomość, że bez przewodnika trudniej znaleźć i rozpoznać zwierzęta. Nigdy nie wychodź z auta w miejscach, gdzie mogą być jaguary lub inne duże zwierzęta.
Ile dni zarezerwować?
Według PlanetaEXO minimum to 4 dni, żeby zdążyć zrobić safari o świcie i o zachodzie oraz poznać różne środowiska, a 5 i więcej dni jest lepsze, jeśli chcesz dotrzeć do bardziej odległych rejonów. Liczba dni zależy też od tego, jak długa jest droga do lodge'a.
Ile kosztuje wyjazd do Pantanalu?
Nie podam jednej "cenowej wyroczni", bo koszty bardzo zależą od sezonu, regionu, standardu i tego, czy jedziesz samodzielnie, czy z grupą. Poniżej przykłady kwot z portali podróżniczych, które służą tylko jako punkt odniesienia:
Wycieczki jednodniowe na południu: Guia Negro podaje przykładowo 325 do 400 reali na osobę za dzień z aktywnościami i posiłkami.
Dłuższe wyprawy, np. Serra do Amolar: według tego samego źródła pakiety wielodniowe zaczynają się od ok. 2000 reali.
Noclegi: portal NiT (bez wskazanej daty) wymienia opcje budżetowe od ok. 50 euro za noc i średnią półkę od ok. 100 euro za noc.
Lot krajowy: ceny zależą od trasy i terminu, więc warto sprawdzić aktualne oferty.
Ceny z tych źródeł mogą być nieaktualne. Najlepiej poprosić o wycenę dwie lub trzy agencje albo lodge'e i porównać, co dokładnie obejmuje pakiet. Do budżetu dolicz też transport lotniczy, ubezpieczenie, szczepienia i ewentualne dodatkowe wycieczki na miejscu. Jeśli chcesz zaplanować całą podróż po Brazylii, przydatny może być ebook "Brazylia dla początkujących", w którym zebrałam wskazówki o planowaniu podróży.
Jak wygląda typowy dzień w Pantanalu?
To przykładowy rytm, bo każdy lodge ma swój plan:
Wczesny ranek: pobudka i poranne safari, bo zwierzęta są najbardziej aktywne o świcie.
Śniadanie w fazendzie.
Środek dnia: odpoczynek w najgorętszych godzinach, obserwacja ptaków przy lodge'u, hamak albo basen.
Popołudnie i zachód słońca: drugie safari, piesze, samochodem albo łodzią.
Wieczór: kolacja i opcjonalnie nocna wycieczka łodzią lub samochodem, żeby zobaczyć zwierzęta aktywne po zmroku.
Co zabrać do Pantanalu?
Lista z przewodnika PlanetaEXO, uzupełniona o praktyczne rzeczy:
lekkie ubrania z długim rękawem, najlepiej jasne, z filtrem UV,
kurtka przeciwdeszczowa,
wygodne buty trekkingowe i obuwie do wody,
krem z filtrem (SPF 30 lub wyższy), kapelusz i okulary,
repelent na komary (naprawdę potrzebny),
lornetka, aparat z dobrym zoomem, latarka czołowa,
wodoodporna torba na sprzęt elektroniczny, powerbank,
własne leki, bo apteka może być daleko,
bidon na wodę.
Bezpieczeństwo i zdrowie w Pantanalu
Żółta febra. Według komunikatu PAHO/WHO szczepienie zalecane jest osobom podróżującym do wielu stanów Brazylii, w tym do Mato Grosso i Mato Grosso do Sul. Szczepionkę należy przyjąć co najmniej 10 dni przed wyjazdem. Szczegóły opisałam w poście o formalnościach.
Komary i dengue. Komary są częścią Pantanalu, a mogą przenosić także dengę. Używaj repelentów, noś długie rękawy i sprawdzaj wymagania konkretnego lodge'a.
Słońce. W tropikach jest intensywne, więc nakrycie głowy, okulary i krem to nie dodatek, tylko konieczność.
Zwierzęta. Słuchaj przewodnika i nie zbliżaj się do dzikich zwierząt. Jaguary generalnie unikają ludzi, ale to nie znaczy, że można je ignorować, a kajmany i węże wymagają zwykłej ostrożności. Do trekkingu potrzebne są zamknięte buty.
Drogi i transport. Na Transpantaneirze warunki mogą się zmieniać w zależności od pory roku, a dojazdy są długie. Zaplanuj zapas czasu, wodę i paliwo, zwłaszcza jeśli jedziesz samodzielnie. Guia Negro zwraca uwagę, że między Mirandą a Corumbá jest niewiele stacji benzynowych.
Zasięg i internet. W wielu fazendach jest słaby albo w ogóle nie ma. Pobierz mapy offline i ustal z bliskimi, kiedy będziesz miała kontakt.
Zagrożenia dla Pantanalu i jak podróżować odpowiedzialnie
Pantanal jest zagrożony i to nie jest abstrakcyjny problem, bo wpływa na to, co zobaczysz.
Pożary. Według Lasa (UFRJ) w 2020 roku spłonęło od ok. 3,6 do 4,5 miliona hektarów, czyli 24 do 30% biomu. Szacunki naukowców mówią też o milionach zabitych zwierząt kręgowych (jedna z podawanych liczb to ok. 17 milionów). W 2024 roku Lasa odnotowało ok. 2,6 miliona hektarów spalonych (ok. 17% biomu), a MapBiomas niższą liczbę, ok. 1,9 miliona hektarów, z powodu innej metodologii. Według Lasa był to drugi najgorszy rok w serii danych od 2012, po 2020. W 2023 roku było to ok. 0,9 miliona hektarów.
Hodowla i rolnictwo. Ekspansja pól i pastwisk wokół Pantanalu wpływa na cykle wodne. WWF wskazuje też zanieczyszczenia spływające z ok. 1200 rzek i strumieni oraz ponad 100 planowanych elektrowni wodnych w górnych biegach rzek, które mogłyby zaburzyć naturalny cykl zalewów.
Kłusownictwo i przemyt zwierząt. To kolejne wymieniane zagrożenie dla gatunków takich jak jaguar.
Zmiany klimatu. Ekstremalna pogoda, susze i pożary nakładają się na siebie.
Co możesz zrobić jako turysta?
wybieraj operatorów i lodge'e, które szanują dystans do zwierząt i nie karmią ich,
nie zostawiaj śmieci i nie zbliżaj się do zwierząt dla zdjęcia,
korzystaj z lokalnych przewodników i lodge'y, bo wspierasz w ten sposób lokalną gospodarkę,
rozważ wsparcie organizacji zajmujących się ochroną regionu. Warto sprawdzić m.in. Panthera (opisuje pracę na ranczo Jofre Velho), WWF, a także brazylijskie inicjatywy: Instituto Onça-Pintada, Projeto Arara Azul i SOS Pantanal.
WWF zwraca uwagę, że od Pantanalu zależy ponad 1,5 miliona ludzi (dochód, bezpieczeństwo żywnościowe, woda pitna), a turystyka przyciąga rocznie około miliona odwiedzających. W 2018 roku Brazylia, Boliwia i Paragwaj podpisały wspólną deklarację dotyczącą ograniczenia zanieczyszczeń, poprawy zarządzania wodą i działań klimatycznych.
Ciekawostki o Pantanalu
To największy tropikalny obszar podmokły na świecie.
W porze deszczowej ok. 80% równin zalewowych może być pod wodą.
Poziom wody na rzece Paragwaj waha się sezonowo o 2 do 5 metrów.
Prawie cały obszar to ziemie prywatne, głównie fazendy hodowlane.
UNESCO wpisało "Pantanal Conservation Area" na listę w 2000 roku, ale obejmuje to ok. 1,3% brazylijskiego Pantanalu.
Liczba jaguarów przyzwyczajonych do łodzi w rejonie Porto Jofre wzrosła z 29 w 2013 roku do 130 w 2023 roku.
Podsumowanie: czy warto jechać do Pantanalu?
Jeśli lubisz dziką przyrodę, Pantanal to jedno z najciekawszych miejsc do odwiedzenia w Brazylii. Najlepsze będzie połączenie dobrego terminu (dla jaguarów lipiec do października), sensownego planu (minimum 4 dni) i realistycznych oczekiwań: żadne miejsce nie gwarantuje spotkania z jaguarem, ale w Porto Jofre w wysokim sezonie szanse są bardzo duże.
Jeśli chcesz uporządkować całą podróż po Brazylii, zajrzyj do ebooka "Brazylia dla początkujących", w którym zebrałam praktyczne wskazówki dotyczące planowania, bezpieczeństwa, języka i jedzenia. Nowe wpisy, przepisy i praktyczne porady o Brazylii wysyłam też w newsletterze Brasletter, a na co dzień znajdziesz mnie na Instagramie @brazyliada.
Jeśli w planie masz dłuższy pobyt, przydadzą się też podstawy języka. O tym, czy hiszpański wystarczy w Brazylii, pisałam w osobnym poście.
FAQ: najczęściej zadawane pytania o Pantanal
Gdzie leży Pantanal?
Głównie w Brazylii, w stanach Mato Grosso i Mato Grosso do Sul. Fragmenty należą też do Boliwii i Paragwaju. To największe tropikalne mokradło świata.
Jak się wymawia Pantanal?
Po portugalsku mniej więcej "pantanał", z końcowym "l" wymawianym jak "ł".
Kiedy najlepiej jechać do Pantanalu?
Do obserwacji zwierząt, zwłaszcza jaguarów, najlepiej w porze suchej, mniej więcej od lipca do października (najczęściej wskazuje się lipiec, sierpień i wrzesień). Okres deszczowy i powodziowy jest zielony i dobry dla ptaków, ale dojazd bywa trudniejszy.
Czy na pewno zobaczę jaguara?
Nie ma gwarancji. Ekspercki szacunek z badania w Scientific Reports dla rejonu Porto Jofre to ok. 0,94 w wysokim sezonie i ok. 0,52 w niskim. Poza Porto Jofre szanse bywają mniejsze.
Ile dni potrzebuję na Pantanal?
Według PlanetaEXO minimum 4 dni, a 5 i więcej jest lepsze, zwłaszcza jeśli droga do lodge'a jest długa.
Pantanal Północny czy Południowy?
Północ (Cuiabá, Poconé, Transpantaneira, Porto Jofre) jest lepsza dla jaguarów i "dzikich" wrażeń. Południe (Campo Grande, Miranda, Corumbá) ma łatwiejszy dojazd i bardziej komfortowe lodge'e.
Czy Pantanal jest bezpieczny i czy potrzebuję szczepień?
Przy zachowaniu podstawowych zasad ostrożności i słuchaniu przewodnika tak. Największym praktycznym problemem są słońce i komary. Szczepienie przeciw żółtej febrze jest zalecane dla Mato Grosso i Mato Grosso do Sul, co najmniej 10 dni przed podróżą. Przed wyjazdem warto skonsultować się z lekarzem medycyny podróży.
Czy można jechać z dziećmi?
Wiele lodge'y na południu przyjmuje rodziny, ale polityka jest różna. Zapytaj konkretny lodge o zasady dla dzieci, warunki dojazdu i bezpieczeństwo aktywności.